XTB Brokers – брокер туралы пікірлер. Бұл тұр ма

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:

Қаржылық есеп беру элементтері және олардың түрлері

бет 8/8
Дата 22.04.2020
өлшемі 423 Kb.
    Бұл бет үшін навигация:
  • Бақылау сұрақтары
  • Пайдаланған әдебиеттер тізімі
8.2 Қаржылық есеп беру элементтері және олардың түрлері

Қаржылық есеп беру (отчетность) банктің қаржылық жағдайын бағалауға тікелей қатысы бар келесі элементтерден тұрады:

– активтер – бұл жасалған әрекет нәтижесінде пайда болған және келешекте компания экономикалық пайда алуды жоспарлаған әрекеттерінің нәтижесінде қалыптасқан компаниямен бақылауындағы ресурстар;

– міндеттемелер – компанияның жасалған әрекеттер нәтижесінде туындайтын ағымдағы міндеттемесі. Міндеттемелер бойынша есеп айырысу компанияны экономикалық тиімділікке әкеледі деп болжанады;

– капитал – міндеттемелерді орындағаннан кейінгі активтер.

Қаржылық есептің келесі элементтері қызмет нәтижесін бағалауға тікелей қатысты:

– табыстар – активтердің түсуі немесе ұлғаюы нысанында экономикалық пайданың өсуі немесе меншік иелерінің жасаған салымынан капиталдың артуы түріндегі міндеттемелердің қысқаруы;

– шығындар – активтерді есептен шығару немесе азаюы түрінде экономикалық пайданың қыскаруы немесе міндеттемелердің көбеюі нәтижесінде капиталдың кысқаруы.

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:

Қаржылық есеп берудің кез келген элементі болашақта осы элементке қатысы бар кез келген экономикалық түсім компанияға түсуі немесе одан шығуы мүмкін деген ықтималдылық бар болса, және ол құнға немесе бағаға ие болса және оны бағалау жеткілікті түрде сенімді жүргізілсе, мойындалуы тиіс.

Қаржылық есеп беру элементін бағалау келесі негіздерді пайдалану арқылы жүзеге асырылады:

– сатып алудың нақты қүны;

– қайта қалпына келтіру құны;

– сатудың мүмкін бағасы;

Капитал тұжырымдамасы және оны колдау ұғымдарына мыналар жатады:

– таза активтің синонимі болып табылатын қаржылық капитал. Ол атаулы ақша бірлігінде анықталады. Пайда кезең ішінде жүзеге асырылатын атаулы ақша бірлігінде көрсетілген капиталдың өсуін көрсетеді;

– операциялык әлуетке қатысы бар физикалық капитал. Ол өнімді әлуетке байланысты анықталады. Пайда белгілі уақыт аралығында өнімді әлуеттің көбеюін көрсетеді.

Банктерде басқа да шаруашылық субъектілердегі сияқты каржылық есеп берудің келесі негізгі түрлері жасалынады:

– банктің бухгалтерлік балансы;

– табыстар мен шығындар туралы есеп беру;

– ақша қозғалысы туралы есеп беру;

– меншік капиталының өзгерісі туралы есеп беру;

– есеп саясаты және түсініктеме хаттар туралы ақпараттар.

Айта кететін жайт, банктер басқа шаруашылық субъектілеріне карағанда қаржылық есеп баптарын мойындауға және бағалауға жақсы әдістерді қолданады және осыған байланысты келесі стра-тегияларды қарастырудың қажеттігі туындайды:

– сатуға арналған, сатуға жарамды және өтеуге дейін үсталатын бағалы қағаздардың бағалануы;

– нәтижесінде активтер мен баланстык есеп беру міндеттемелері мойындататын шаруашылык кызмет операциялары мен басқа да жағдайлар арасындағы шектеулер; нәтижесінде шартты және мүмкін міндеттемелер мойындалатын шаруашылық қызметінің операциялары және басқа да жағдайлары;

– банктік қызмет шығындарын анықтау үшін негіз; үмітсіз карыздар мен күмәнді қарыздарды есептен шығару тәртібі;

– жалпы банктік тәуекелге және осындай шығындарды есеп-теу әдістемесіне шығындарды анықтау үшін негіз;

– негізгі құралдарды, шетел валюталарын, бағалы қағаздарды кайта бағалау әдісі;

– басқа да материалдық активтерді шығындарға жатқызу әдісі.

Қаржылық есепте көрсетілген мәліметтердің дұрыстығына Директорлар кеңесі немесе каржылық есепті жасауға немесе көрсетуге жауап беретін басқа басқарушы органдар жауапты болады.

Қаржылық есептің халықаралық стандартына сай оған мынадай талаптар койылады: қаржылық есеп беру басқа ақпараттардан өзгеше болуы керек, әрбір белгісі айқын сәйкестендірілген болуы керек, сондай-ақ келесі мәліметтер нақты кәрсетілуі керек:

– банктің өзінің есеп беруі;

– есеп беру күні немесе есеп беру кезеңі;

– есеп беру валютасы;

Қаржылық жағдай туралы есеп беру (баланс)

Ол бухгалтерлер жасайтын орталық есеп берудің бірі болып табылады. Бір жағынан активтерді, ал екінші жағынан пассивтерді бейнелейтін, белгілі бір уақыт мерзіміндегі банк жағдайын керсететін оны субъектінің фотосуреті деп қарауға болады. Банктің бухгалтерлік балансы – қаржылық есеп берудің басты нысаны (формасы). Баланстык есеп беру (бухгалтерлік баланс) банкті меншікті капиталдар мен міндеттемелер көзіне тең активтер ресурс-тарын ұстаушы ретінде көрсетеді. Сөйтіп, бухгалтерлік баланс банктің қаржылық жағдайын көрсетеді. Ол банктің қаржылық жагдайын айқындайды және оған барлық капиталды қарсы қояды. Оны келесі тевдеу арқылы көрсетуге болады:

Экономикалық ресурстар = Пайда болу көздері (1)
Экономикалық ресурстар бұл – активтер, ал пайда болу көздері меншікті және қарызға алынған болып бөлінеді және баланста жеке капитал мен міндеттеме ретінде бейнеленеді, сондықтан келесі теңдеу шығады:
Активтер = Меншікті капитал + Міндеттеме (2)
Батыс ғалымдарының тұжырымдарына сәйкес кез келген активтің үш түрлі маңызды сипаттамасы бар:

1.Ол келешекте ақшаның өсуіне тікелей немесе жанама ықпал ете отырып келешектегі ықтимал пайданы қамтамасыз етеді.

2.Оның арқасында шаруашылық бірлігі пайда алуы немесе оны басқа әдіспен басқаруға мүмкіндік алуы мүмкін.

3.Пайда алуға немесе оған бақылау жүргізуге құқығын арттыруды қамтамасыз ететін шаруашылық операциялар немесе басқа мәселелер бұрын да орын алған.

Егер осы міндеттемелердің біреуі болмаса, онда есеп объектісі актив деп танылуы мүмкін емес. Бірінші сипаттама болашақ пайда немесе әлеуеттік кызметке құқық болуы керек деген ұғымды білдіреді. Пайдаланылған құкықтар және кызметтер актив деп са-налмайды. Сонымен катар, кұкық жағымды нәтижеге жеткізуі ке-рек, теріс немесе нөлдік нәтижедегі құқық активке жатпайды. Екінші сипаттама активті анықтау кезінде баскару өлшемдеріне (критерийлеріне) баса назар аударады. Активтер шаруашылық бірлігі басқаратын немесе оның бақылауында болатын ресурстар, сонымен қатар пайда алу немесе әлуетті қызмет құқықтары занды немесе оларды алу мүмкіндігінің дәлелі болуы керек. Үшінші сипаттамада авторлардын ойынша пайда өткен операциялар мен оқиғалардың нәтижесі болуы керек. Активтің анықталу маңыздылығы көптеген жағдайда оқиғаның аяқталуымен сипатталады.

Міндеттеменің де үш сипаттамасы болады:

1. Кредиторлық қарыз белгілі бір оқига кезінде басқа тұлғаларға талаптарды ұсынуды жүзеге асыру уақытында немесе активтерді пайдалану ықтималдылығы бар тұлғалар алдындағы карыздар мен міндеттемелерді көрсетеді.

2.Бұл кредиттік карызға шаруашылық бірлігінің жауапкершілігінің туындауы мүмкіндігінше келешекте жоғалмайды.

3. Міндеттеменің пайда болуына әсер еткен мәселе бұрын да орын алған.

Егер осы сипаттамалардың біреуі жоқ болса, онда есеп объектісі несиелік қарыз ретінде мойындалмайды. Бірінші сипаттама бірнеше жағдайда пайда болады. Біріншіден, несиелік қарыз қазіргі міндеттемені көрсетеді. Келесі кезеңнің шығындары ағымдық мерзімнің кредиторлык қарызы болып саналмайды. Екіншіден, несиелік карыз басқа субъектіге қатысты міндеттемені көрсетеді. Үшіншіден, осы карыздың өтелуі басталатын уақьіт мерзімі бар. Оның құрамына өтелуі толық көлемде қарастырылмайтын міндеттемені кіргізуге болмайды. Бүл жағдай меншікті капиталды несиелік қарызга жатқызуга рұқсат етпейді.

Екінші сипаттама несиелік қарызды этика, мораль, дәстүрлі қатынастар нормасынан туындайтын әділ және жоспарлы міндеттеме деп танымайды, әрине несиелік қарыз құрамы мәселесінде шеткі позиция оған заңды міндеттер мен қарыздарды жатқызады.

Несиелік қарыздың үшінші маңызды белгісі – алдын ала міндетті шаруашылық операциялары немесе басқа оқиғалардың болуы. Егер шындығында да міндеттеме болса, оның қалай туындауына қарамастан, несиелік қарыз деп танылуы маңызды, демек, несиелік қарыздың пайда болуына жеткізген бұрынғы шаруашылық операциясына қарағанда, міндеттеменің акша қаражатының келе-шектегі талабына әсері айтарлықтай маңызды.

Баланстық есеп берулері немесе мерзімі ұзартылған балансы эдетте белгілі бір анықталған мерзімге жасалынады, бірақ бухгалтерлік жедел басқару мақсатында жұмыс балансы деп аталатын тұрақты балансы болуы керек. Оның баланстық есеп беруден айырмашылығы мынада: жұмыс балансында табыс және шығыс шотын коса бухгалтер әрбір баланстық шотты жеке көре алады, ал баланстык есеп беруде табыс және шығыс шоты көрсетілмейді, олар бөлінбеген табыс шотында ғана беріледі. Сонымен катар баланстық есеп беруде жекелеген шоттарды баптар бойынша топтастыру жүргізіледі және баптар эдетте өтімділіктің азаюы ретімен орналасқан. Банктің баланстық есеп беруін, кәсіггорынның баланстық есеп беруінен негізгі айырмашылық сипаты – оған көптеген қаржы активтердің келіп түсуі, негізінен несиелер, материалдық қорлардың болмауы, несиелік карыздар санының көптігі және құрылыс, құрал-жабдықтар сияқты негізгі құралдардың санының аздығы. Бұл айырмашылық бухгалтерлік есеп принципінің айтарлықтай нақты бірін – сақтық принципін пайдалану кажеттігін тудырады.

Бұл есеп беру банк қызметтерін талдауға көмектеседі, ол пайданың қалай қалыптасатындыгын көрсетеді. Банк қызметінің басты кағидасы пайдалы шаруашылық болғандықтан, бұл әсіресе маңызды болып табылады. Банктік пайда – бұл шаруашылық нәтижесінде капиталды көбейтетін, табыс пен шығыс арасындағы айырмашы-льщты көрсететін банк қызметінің қаржылық нәтижесі.

Табыс – банктің жиынтык міндеттемесінің өсуіне байланыссыз, банк активтерінің жалпы сомасының өсуі. Мысалы, банк өзінің кассалық қалдығын көбейтетін несиелер бойынша пайыздық табыс алады. Табыс – сондай-ақ банктің активтерін азайтпай, жиынтык міндеттемесінің азаюы. Бұндай жағдай жиі болып тұрмайды. Мысал ретінде мынадай болуы мүмкін, кредитор өзіне осы банктен тиесілі карызды ерікті түрде жоюы мүмкін. Табыстар анықтамасын қарастырған кезде, банк табыс алған жағдайда активтер мен пассивтер арасындағы айырмашылықтың ұлғаюын оңай байқауға болады. Актив пен міндеттеме арасындағы айырмашылық капитал болып табылатындықтан, табыс алу капиталдың өсуіне әкеледі.

Шығын – бұл банктің жиынтық міндеттемесінің қысқаруынан тыс банктің жиынтық активтерінің азаюы. Мысалы, банк кассадағы калдықты қысқарта отырып, өз қызметкерлеріне жалақы төлеуі тиіс. Сондай-ақ шығындар – бұл активтердің өсуі байқалмайтын банктің жиынтық міндеттемелерінің өсуі. Мысалға, банк пайыз төлеу жолымен өзінің клиентінің депозитін көбейте алады. Актив пен міндеттеме арасындағы айырма шығындарды төлеуде кезінде кыскарады, тиісінше капитал азаяды.

Пайда, табыс және шығыс – экономикалық ұғымдар. Бұл үш кұрауыштың экономикалық ұғымнан өзгеше есептік ұғымы да бар. Есептік мерзімдегі табыс және шығыс баптарындағы өзгерістер тіркелімдері үздіксіз жүргізіледі, ал капитал көлемі өзгеруінің таза есептік жазулары осы есептік мерзімнің аяғында ғана енгізіледі. Экономикалық мағынада капитал табыс алған бойда көбейеді.

Кейбір жағдайларда бухгалтерлік есептің ережелері табыс алу немесе шығындарды төлеу ретінде табыстар мен шығындар туралы банк есептілігінде капиталдың көбеюін немесе азаюын тіркеуге рұксат бермейді. Мұндай жағдай негізгі банк қызметінің бөлігі емес және сирек кездеседі. Бұл бапты табыстар мен шығыстар есебіне кіргізу былықпа туғызуы мүмкін. Банк ғимараттары мен кұрал-жабдықтарының нарықтык құнының өсуі баланстық есеп беруде актив пен капиталдың өсуі ретінде танылуы мүмкін, бірақ жылдық жиынтық табысқа енгізілмейді.

Сондай-ақ пайыздык табыс пен пайыздық шығын арасындағы банктік маржаны айыра білу қажет. Ол тартылған ресурстарды банк қаншалықты тиімді пайдаланып жатқанын көрсетеді.

Кезең ішіндегі табыс пен шығын туралы ақпарат табыстар мен шығындар есебінде бейнеленеді.

Таяу уақытқа дейін ақша қозғалысы туралы есеп кұрылған жок, ал шетелдерде ақша қаражатының жеткіліктілігін анықтау максатында қаржылық жағдайындағы өзгерістер туралы есеп қолданылды. Ол ағымдағы активтер мен ағымдағы қарыздар – пассивтер арасындағы айырмашылық ретінде есептелген айналыс қаражаттары позициясынан құрылды, сонымен катар, жеке айналыс қаражаттарының пайда болу көздерін және олардың пайдаланылуын көрсетеді.

Ақша қозгялысы туралы есеп беру – бұл банктің есепті қаржылық жағдайындағы өзгерістерді бағалауға мүмкіндік беретін мерзімде операциялық, инвестициялық және қаржылық қызмет мөл-шерінде ақша қаражатының келуі немесе кетуі бойынша ақпаратпен камтамасыз етуші есеп беру түрі болып табылады.

Инвестицияльщ кызмет – ақша эквивалентіне қосылмаган үзақ мерзімді активтер мен басқа да инвестицияларды сатып алу жэне сату.

Қаржылық қызмет – нәтижесінде меншікті капиталдың құра-мы мен мөлшерінде, клиенттер алдындагы міндеттемелер бойынша, багынышты борыш бойынша өзгерістер, төлеуге арналган дивиденд болатын қызмет түрі.

Қаржылық және инвестициялық қызметпен байланысты ақылы емес операциялар да болады. Тек негізгі құралдар, ұзақ мерзімді несиелер немесе акционерлік капиталға қатысы бар инвестициялық немесе қаржылық сипаттағы ақысыз операцияларға ұзақ мерзімді несие есебінен негізгі құралды сатып алуды, облигациялар мен жай акцияларды айырбастауды жатқызуға болады. Бұл операциялар карапайым инвестициялық және қаржылық қызметті білдіреді, бірак олар компанияның ақша қаражатына қатысы жоқ болғандықтан, акша қаражатының қозғалысы туралы есеп беруде көрсетілмеуі де мүмкін.

Тура әдіс түсімдердің негізгі түрлерін ашу жолымен және табыстар мен шығындар туралы есептіліктің әр баптарын түрлендіру жолымен төлеуді карастырады. Бұл әдіс алдағы ақша қаражаты қозғалысын болжау үшін пайдалы болуы мүмкін ақпараттармен қамтамасыз етеді. Тура әдісті қолдану кезінде жалпы түсімдердің негізгі түрі және ақша қаражаттарының жалпы төлемдері туралы ақпарат, біріншіден, тіркеу есебінен, екіншіден, табыстар мен шығыстар туралы есептердің кейбір баптарын сұрыптау жолы арқылы алынуы мүмкін.

Жанама әдіс табыстар мен шығындар туралы есептіліктің әрбір баптарын түрлендіруді қарастырмайды. Жанама әдісті қолданғанда, ақшалы емес операциялармен жасалатын, кез келген кейінге қалдырумен операциялық қызмет нәтижесінде туындайтын кейінгі немесе өткен есепті мерзімдегі түсімдер немесе төлемдер қаржылык және инвестициялық қызмет нәтижесімен байланысты табыс және шығыс баптары тиімділікті көрсету үшін таза пайданың немесе шығынның сомасы сұрыпталады. Жанама әдісті қолданғанда операциялық қызмет нәтижесінде пайда болған ақша каражатының қозғалысы таза пайданы немесе шығынды сұрыптау жолымен анықталады.

Сол сияқты жанама эдісті қолданғанда операциялық қызметте есепті мерзім ішінде табыстар мен шығындар туралы есептілікке кірген дебиторлық және кредиторлық қарыздарды, өзгерістерді сұрьштай отырып, операциялық қызмет бойынша ақша қаржаттарының қозғалысы табыс немесе шығыс сомаларымен көрсетілуі мүмкін. Жанама және тікелей әдісті пайдалану бірдей нәтиже береді, сондықтан Бухгалтерлік есептің халықаралық стандарт жөніндегі комитеті екі әдісті де мойындайды, бірақ тура әдісті пайдалануды үсынады.

Тікелей және жанама әдісті колдану арқылы жасалған ақша қозғалысы туралы есеп берудің арасындағы айырмашылық тек қана операциялық қызмет нәтижесіндегі ақша қозғалысының бөлімшесінде ғана болады.

Осы есеп беруде әрекет етуші мөлшерді Үлттық банк бекіткен, ол үшінші қосымшада көрсетілген.

Инвестициялық және қаржылық қызметтердегі ақша қозғалысы туралы есеп берулерде субъектілер нетто негізінде ұсынылатын ақша қозғалысы жағдайынан баска (қолма-қол түсімдер және субъектілер арасындағы айырма), қаржылык және инвестициялық қызметтен бөлініп шығатын жалпы түсімдер мен жалпы ақша қаражаттары төлемдерінің негізгі түрлері туралы бөлек есеп береді.

Нетто негізінде қаржылық мекемелердің келесі қызмет түрлеріндегі ақша қозғалысы бейнеленуі мүмкін:

– қабылданған және белгілі өтеу мерзімінде өтелген депозиттер бойынша ақшалай түсімдер мен төлемдер;

– басқа қаржылық мекемелерден депозиттерді алу және орналастыру;

– клиенттердің ақшалай аванстары, несиелері және оларды клиенттерге төлеу.

Шетел валютасындағы операциялардан шығатын ақша қаражатының қозғалысы операция жүргізілген күні Үлттық банк белгілеген бағам бойынша ұлттық валютада сипатталуы керек. Валютаның курстық бағамының айырмасынан шығатын жүргізілмеген пайда және шығын ақша қаражатының қозғалысы болып есептелмейді.

Осы бөлімдер сипатына байланысты төтенше жағдаймен байланысты болған кезде, операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметтерден туындау ретінде жіктеледі. Бір есепті мерзімнен екінші есепті мерзімге дейін қадағаланып, операциялық, инвестициялық және қаржылық субъектілердің шаруашылық қызметінің түріне байланысты, төленген немесе шегерілген пайыздар жеке ашылып, жіктеледі. Есепті мерзімде төленген пайыздардың жалпы сомасы қаржылық шаруашылық қызметінің нәтижесінде есеп беруде шығын деп каралуына немесе капиталдануына қарамастан ақша қозғалысына жасалған есеп берулерде қарастырылады.

Ал алынған және төленген пайыздар мен дивидендтер қозғалысы бір есептік кезеңнен екіншіге ауысып отыратын операциялық, инвестициялық және қаржылык қызмет сияқты субъектінің шаруашылық қызметінің түріне байланысты жіктелініп қарастырылады. Өйткені олар инвестицияланған капиталға пайда немесе алынған каржылық ресурстарға төлем болып табылады. Олар алынған каржылық ресурстарға төлем болғандықтан, төленген дивидендтер каржылық қызметтерді ақша қаражатының қозғалысы сияқты жіктей алады.

Сондай-ақ операциялық қызмет нәтижесінде ақша каражатының қозғалысынан алынған дивидендтерді субъектінің төлей алуын пайдаланушы анықтауына көмектесу үшін операциялық қызмет козғалысы сияқты да жүйеленеді.

Табыс және басқа да салықтарды төлеу нәтижесінде туындайтын ақша қаражатының қозғалысы, егер ол ағымдағы жылдың немесе қаржылық қызметтің табыс салығы бойынша міндеттемелері өзгеруімен байланысты болса, онда операциялық қызметтегі ақша қозғалысы сияқты жіктелінуі және қарастырылуы керек. Еншілес және басқа компанияларды сату немесе сатып алудағы ақша каражатының қозғалысы инвестициялық кызмет ретінде жіктеледі және жеке қарастырылады.

1. Мақсаттары, сапалық сипаттамалары

2. Мақсаттары, сапалық рұқсат ету

3. Қаржылық есеп беру элементтері және олардың түрлері

4.Қаржылық есептілік түсінігін беріңіз.

5.Қаржы есебінің қағидаларың түсінігін беріңіз.

6.Айқындылық деген не?

7.Пайдалылықтың басты манызы болып табылады.

8.Сенімділік деген не?

9.Салыстырмалылық деген не?

10.Қаржылық есеп беру қаржылық жағдайын бағалауға тікелей қатысы бар элементтерден атаңыз.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

  1. 1 ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық енсептілік туралы заңы №234-III, 28.02.2007ж.( 01.03.2020ж.толықтырулар мен өзгертулермен бірге)
  2. 2 Халықаралық қаржылық есеп стандарттары. ХҚЕС ресми толық аудармасы, 2005 ж 1 қантарындағы жағдай бойынша. М : Аскери 2006 ж.
  3. 3 ХҚЕС қолдану бойынша әдістемелік нұсқаулар жиынтығы. Бухгалтер анықтамасы № 1, «БИКО» баспа үйі Алматы қаласы 2009 ж

4 Нурсеитов Э.О. Бухгалтерскицй учет в организациях. Издательство «ЛЕМ». Г. Алматы 2020 г.

5 Ә.Д. Дәулетбеков, К.Т.Тайгашинова, Т.А.Тасмаганбетов Басқарушы өндірістік есеп:оқу құралы/Алматы: Прин:2000ж

6 Радостовец В.К. и др., Бухгалтерский учет на предприятиях. Алматы, 2002

7 Нидлз Б., Андерсон Х, идр. Принципы бухгалтерского учета. М.,2004

8 Энтони Р., Рис Д.Ж. Учет : ситуации и примеры. М., 2006.

9 Тулешова Г.К. «Финансовый учет и отчетность по международным стандартам», Часть 1 и Часть 2. г. Алматы, 2005г

10 Кабылова Н.К., Доспалинова Ш.А., Оразалинов Е.Н. Бухгалтер (Основы бухгалтерского учета) Астана, 2008г

11 Мырзалиев Б.С., Абшукуров Р.С. Современная методика изучения бухгалтерского учета. Алматы, 2006г

12 Нурсеитов Э.О. Бухгалтерский учет в организациях. Алматы, 2007г

13 Штиллер М.В., Сеилова М.М. Принципы бухгалтерского учета. Алматы,2004г

14 Шалгимбаева Н.Т., ЕлеукеновД.Д., Абдугапаров А.И., Оспанова Ж.Ы. Финансовая отчетность в финансовых организациях в соответствии с международными стандартами финансовой отчетности. Алматы, 2004г

15 Кезмемтаев К.К., Кәсіпорындағы қаржылық есепті жүргізу. Алматы. Экономика, 2003ж

16 Әдіманапов Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері (халықаралық стандарт). Алматы, 2006ж

17 Толпакова Ж.С Бухгалтерский учет. Караганда, ОАО «Карагандинская полиграфия» 2004г, с. 656

18 Бородина В.В. Бухгалтерский учет: Учебное пособие для вузов. – М.: Книжный мир, 2007, с.298

Терроризм туралы заң жобасы әртүрлі пікір туғызды

Бұл заң жобасын және ұлттық қауіпсіздік комитетінің терроризмге берген «жаңа» анықтамасын құқық қорғаушылар мен саясаткерлер түрліше қабылдады. Кейбірі «заңға енгізілген бұл өзгерістер халықаралық құқыққа да, біздің заңнамамызға да сай келеді» десе, енді бірі ол заңды «демократияға салынған кезекті тұзаққа» теңеді.

«ЗОРЛЫҚ-ЗОМБЫЛЫҚ ИДЕОЛОГИЯСЫ»

Қазақстан парламентінің мәжілісі қарашаның 21-інде «Терроризмге қарсы бірқатар заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын екінші оқылымда қабылдап, сенаттың қарауына жіберді. Мәжілістің халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің айтуына қарағанда, бұл заң жобасын биыл қарашаның 1-і күні Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев ұсынған.

Заң жобасының бірінші оқылымы талқыланған кезінде Қазақстан ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) төрағасының орынбасары Қабдыкәрім Әбдікәзімов «халықтың кей бөлігі радикалданып, террористік көріністер көбейіп кеткенін» айтты. Оның сөзіне қарағанда, осы заң жобасы бойынша қылмыстық, қылмыстық атқару және әкімшілік құқық бұзушылық туралы үш кодекске өзгеріс енгізіліп, жергілікті жерлерде облыс әкімдері басқаратын тероризмге қарсы арнайы комиссия құрылмақ.

Жаңа заң жобасы бойынша, «терроризм» ұғымына да басқаша анықтама берілген. Әбдікәзімовтің айтуына қарағанда, «сарапшылар қазіргі заманғы терроризмді нақты бір қылмыстық әрекет деп емес, «әлеуметтік қайшылықтардан жинақталып, қоғамда жанжал мен зорлық-зомбылық туғызатын күрделі әлеуметтік-саяси құбылыс» деген қорытындыға келген».

– Сондықтан терроризмге «халықты қорқытып-үркітуге немесе жеке адамға, қоғамға, мемлекетке залал келтіруге бағытталып, мемлекетік органдардың шешім қабылдауына себепкер болатын әрекет немесе зорлық-зомбылық идеологиясы» деген түбегейлі жаңа анықтама беріп отырмыз, – деді Әбдікәзімов.

«ТЕРРОРИЗМ ИДЕЯ ЕМЕС»

Саясаттанушы Мұрат Лаумуллин «Заңға енгізілген бұл өзгерістер халықаралық құқыққа да, біздің заңнамамызға да сай келеді. Өз басым бұл заң жобасын қолдаймын» деді. Ал заңгер Дәулет Жұмабеков заң жобасына сараптама жасағандардың кәсіби біліктілігіне күмән келтіріп, олардың «жоғарыдан берілген тапсырысты мүлтіксіз орындай беретін моральдық келбетін» сөз етті.

Құқық қорғаушы Евгений Жовтистің пікірінше «әлемде терроризм жөнінде бірыңғай түсінік жоқ, тек ортақ сипаттамасы ғана бар».

– Жаңа заң жобасын ұсынушылар осы сипаттамаларға дәлірек анықтама бергісі келетін сияқты. Бірақ бұл ретте «зорлық-зомбылық идеологиясы» деген терминді қолданғандары дұрыс емес, өйткені терроризм дегеніміз – идеология емес, әрекет. Сондықтан оның өзіне де нақты анықтама берілуі керек, өйткені қаншалықты радикалды болса да адамның ойлауына тыйым салынбайды, – деді ол.

Евгении Жовтистің айтуынша, «Заң жобасында терроризмге берілген анықтама – тек саяси анықтама ғана емес, сонымен қатар қылмыстық-құқықтық анықтама. Қазір «әлеуметтік араздықты» әркім әртүрлі түсінетіні сияқты, бұл терминді де әркім өзінше қолдана бастайды».

«КЕЗЕКТІ ТҰЗАҚ»

Ал журналист Сергей Дуванов бұл заң жобасынан терроризм туралы соншалықты жаңа анықтама көрмей тұрғанын, мәселе одан туатын заң нормаларына байланысты екенін айтады.

Оның ойынша, «Бұл заң қабылданғаннан кейін жаппай қуғын-сүргін жасауға жаңа мүмкіндік туады. Мұнан кейін рұқсат етілмеген жиын, ереуіл, оппозицияның сайлауға байкот жариялауға шақыруы – бәрі де терроризм деп аталады. Яғни билікке қарсы болған азаматтық бастаманың барлығы да – терроризмнің көрінісі».

– Бұл заң оппозиция жетекшілері мен азаматтық қоғам белсенділеріне қарсы жасалғаны анық көрініп тұр. Билік мұны кімге қолданғысы келсе, соған қолданады. Бұл заң – Қазақстандағы демократияға салынған кезекті тұзақ, – деді ол.

Ал саясаткер Жасарал Қуанышәлиннің айтуынша, «Заң жобасына енгізіліп отырған өзгерістер – Жаңаөзен оқиғасына байланысты сот процестерінің нәтижесі».

– Жаңаөзен оқиғасынан кейін адамдарды жасамаған қылмысы үшін соттады. Владимир Козловтың соты – соның бір көрінісі. Кейбіреулерге «қылмыс жасауды ойлады» деген де айып тағылды. Мне, осы мәселелерді енді заң жүзінде бекітіп алмақшы. Мұнан кейін тергеуші, прокуратура немесе сот «мынау адамның пиғылы жаман» деп ұйғарып, үкім шығара беретін болады. Қазақстанда өзгеше ойлауға жол бермеудің «дамыған» түрі бұл, – дейді Жасарал Қуанышәлин.

«СЕБЕППЕН ЕМЕС, САЛДАРМЕН КҮРЕС»

«Азат» ЖСДП бас хатшысы Әміржан Қосанов «өзгеше ойлаушылармен күресті Қазақстан осыдан он жыл бұрын-ақ заң жүзінде бекіте бастағанын» айтады.

– Бірақ «Назарбаевтан кейінгі кезең» жақындаған сайын билік «қорыққанға қос көрінеді» дегендей, өзіне қатысты кез-келген ашық ойға эсктремистік, террористік сипат бергісі келеді. Терроризмге «философиялық», жалпылама анықтама берудің өзі құқық қорғау органдарының «мүмкіндігін» көбейтеді. Яғни мұнан кейін осындай ауқымды, кең тұжырымды пайдаланып, кез-келген адамды экстремист немесе террорист деп айтуға болады, – дейді ол.

Әміржан Қосановтың айтуынша, «Билік себеппен емес, салдармен күресіп жатыр. Билік әлеуметтік наразылық бар екенін сезеді. Сол наразылықты «әлеуметтік араздық» деген желеумен тоқтатқысы келеді».

– Мұның бәрі айналып келгенде конституцияда кепілдік берілген сөз бостандығына қайшы, – дейді саясаткер Әміржан Қосанов.

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне терроризмге қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы осыдан үш жыл бұрын, 2009 жылы қазан айында да қабылданған еді. Ол заң бойынша да қылмыстық және азаматтық іс жүргізу кодекстеріне, әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске, «терроризмге қарсы күрес туралы» заңға және басқа да бірқатар заңнамалық актілерге түзетулер енгізілген.

Қадірлі оқырман, бұл мақаланы автордың Facebook әлеуметтік желісіндегі жеке парақшасында да талқылай аласыз.

Асылхан МАМАШҰЛЫ

1973 жылы 22 сәуірде дүниеге келген. 1994 жылы Қорқыт ата атындағы Қызылорда пединститутын бітірген. 1997-2000 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің аспирантурасында оқыған. «Қазақ энциклопедиясы» баспасында (2001-2007), республикалық «Ана тілі» газетінде (2007-2009) , «ABDI-press» орталығында (2009-2020) жұмыс істеген. 2020 жылдан Азаттық радиосының тілшісі.

Тарихи, саяси мәселелер тақырыбында жазады, белгілі тұлғалардың саяси портреттерін жасайды. Автормен оның Facebook парақшасында да пікірлесуіңізге болады.

XTB Brokers – брокер туралы пікірлер. Бұл тұр ма?

Харківська Товарна Біржа

61058, г. Харкiв,
пр. Науки, 5 (пр. Леніна), Україна

Приймальна:
+38 057 701 36 01

Бухгалтерiя:
+38 057 701 36 03

Юридичний департмент:
+38 057 701 36 01

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:
Ақшаны қайда салу керек?
Пікір үстеу

;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!: