Dejavu – Екілік Options көрсеткіштері

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:

Комбинаторика, ықтималдық және статистика

бет 3/9
Дата 09.09.2020
өлшемі 2.02 Mb.
    Бұл бет үшін навигация:
  • IV -тақырып . Терулер Қайталанбайтын терулер. Ньютон Биномы
  • Статисти калық бақылау
  • Қайталанбалы терулер. Анықтама .
  • Сандарды қосылғыштарға жіктеу есебі.
  • V-тақырып. Ықтималдықтар теориясының негізгі ұғымдары Ықтималдық нені оқытады Тәжірибе және оқиға
  • Табысқа жету мүмкіншілігі. Ықтималдықтар шкаласы
  • Ықтималдықтың классикалық анықтамасы
  • Ықтималдықтың статистикалық анықтамасы
  • 19. Ықтималдықты есептеуде комбинаторика формулаларын қолдану

Жіктеуге арналған есеп. Әр түрлі n затты неше әдіспен n 1 , n 2, …, n к элементтен тұратын 1, 2, …, к топтарға бөлуге болады деген мазмұндағы комбинаторикалық есептерді мына формула арқылы шығаруға болады.

(5)
3-мысал.№1, №2, №3, №4 нөмірлі 4 өнеркәсіп бөлімшесіне 10 маманды сәйкесінше 1, 2, 3, 4 мамандар баратындай неше әдіспен бөлуге болады?

Егер комбинациядағы элементтердің реті емес, тек оның құрамы қарастырылса, онда сөз теру жайлы болады.

Анықтама. Егер п элементті жиыннан m элементтен алынған таңдамалар бір бірінен ең болмағанда бір элементпен өзгешеленетін болса, онда мұндай таңдаманы п элементтен m бойынша алынған қайталанбайтын теру деп атайды.

Бұл символымен белгіленіп, төмендегі формула бойынша есептелінеді: = (6)

1-мысал. А, В, С, D төрт элементтен 2 элементті қайталанбайтын орналастырулар және терулер санын табу керек.

Шешуі. Орналастыру формуласы бойынша n=4, m=2, = = , яғни

мұнда элементтердің орналасу реті маңызды.

Ал дәл осы элементтер үшін, яғни n=4, m=2 жағдайда, (6) формула бойынша терудің санын табуға болады

АВ АС АD ВС ВD СD

мұнда элементтердің орналасу реті маңызды емес.

Теру санын есептеуде төмендегі қасиеттерді пайдалануға болады: 1. =1

Соңғы қасиет «рекурренттік формулалар» санына жатады. Егер n=6 деп алсақ, онда . Бұл қасиетті Паскаль үшбұрышы деп аталатын сандық таблица түрінде жазуға да болады. Оның төбесі және бүйір қабырғалары 1 санынан тұрады. Ал басқа кез-келген жолдың элементтері алдыңғы жолдың сол және оң жағында тұрған сандардың қосындысына тең болып, олардың арасына жазылады.

1 6 15 20 15 6 1

1 7 21 35 35 21 7 1

1 8 28 56 70 56 28 8 1

1 9 36 84 126 126 84 36 9 1
Сонымен n=6 үшін (6 жол) және m=3 , яғни 15=5+10.

Паскаль үшбұрышындағы сандар биномдық коэффиценттер деп аталады. Бұл коэффициенттер Ньютон биномының коэффи-центтеріне тең.

2-мысал. (а+в) 9 өрнегін Ньютон биномының формуласын пайдаланып жаз.

Мұнда Паскаль үшбұрышындағы 9-шы жолдың коэффиценттері қолданылады.

Статистикалық бақылауға арналған есеп. Әдетте қандай да бір бұйымның сапасын бақылау осы бұйымның белгілі бір бөлігін тексеру арқылы жүзеге асады. Егер тексерілген бөліктің көпшілігі жарамсыз болса, онда барлық бұйымды жарамсыз деп санайды. Ал егер тексерілген бөліктің көбі жарамды болса, онда барлық бұйым жарамды. Кей кезде бұйымдарды тексеру үшін бір бірден бұйымдар алынып тексеріледі де қайта қайтарылады, мұндай жағдайда бір бұйымның бірнеше рет тексерілуі мүмкін. n әртүрлі бұйымдардан m бұйым таңдау n m әдісімен таңдалады. Ал егер тексерілген бұйым қайта қайтарылмайтын болса, онда n әртүрлі бұйымдардан m бұйым таңдап алу саны

Бұйымның сапасын тексеру үшін оның қандай да бір бөлігін алғанда мұнда олардың орналасу реті маңызды емес. Мұндай жағдайда қайталанбайтын теру формуласын пайдаланамыз.

1-мысал. Жәшікте 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 цифрлары арқылы нөмірленген 10 бұйым бар. Кез келген үш бұйымды неше тәсілмен алуға болады?

Шешуі. Мұнда алынған бұйымдардың орналасу реті маңызды болмағандықтан теру формуласы бойынша

= тәсіл бар екенін көру қиын емес.

2-мысал. Жәшікте 10 деталь бар. Оның алтауы стандартты деталь. Жәшіктен құрамында екі стандартты деталь болатындай бес детальды неше әдіспен алуға болады?

Шешуі. Есептің шартынан N=10, n=6, к=2, m=5. n=6 стандарттық детальдан к=2 стандарттық детальды әдіспен алуға болады, ал қалған үш деталь стандартты болмау керек. N-n=10-6=4 стандартты емес детальдан m-k=3 стандартты емес детальды әдіспен алуға болады. Сонымен, жәшіктен 5 детальды алу және оның ішінде 3 стандартты емес деталь болатынын көбейту ережесі бойынша табамыз. = әдіс болады.

  1. Қайталанбалы терулер.

Анықтама. п элементтерден тұратын жиыннан к элементтер көлеміндегі таңдама өзінің көлемі бойынша емес, құрамы бойынша өзгешеленетін (кем дегенде бір элементімен) таңдаманы қайталанбалы терулер деп атайды.

Мұндай қайталанбалы терулер саны символымен белгіленеді және төмендегі формуламен есептеледі.

1-мысал. Гүлдер сататын дүкенде үш түрлі гүл бар. Әрқайсысында 5 гүлден болатын әр түрлі неше гүл шоғын алуға болады?

Шешуі. Гүл шоғындағы бір сортты гүлдердің түрлері қайта-ланып,гүлдердің орналасу реті ескерілмейтіндіктен, біз қайталанбалы терулер формуласын пайдаланамыз. Қарастырылып отырған жиын 3 элементтен тұрады, ал таңдама (гүл шоғы) 5 элементтен тұрады, яғни гүлдер шоғының саны – 3 элементтен 5-тен алынған терулер саны , яғни n=3, k=5 болады, (7) формула бойынша

әртүрлі гүлдер шоғын алуға болады.

              1. Сандарды қосылғыштарға жіктеу есебі. Қайталанбалы терулер санының формуласы арқылы мынадай есепті шығаруға болады: қосылғыштар ретін есепке ала отырып қанша әдіспен натурал n санын к натурал санының қосындысы түрінде жазуға болады?
              2. Қарастырылып отырған натурал n санын к натурал қосылғыштарға жіктеу сұрағы мынадай сұраққа эквивалентті: х12+…+хк=n теңдеудің неше оң шешімі болады?

әрбір (х1, х2,…,хк) шешім А = жиынындағы n элементтен құралған таңдама қайталанбалы теру болып табылады.

Мұндай таңдама санын (7) формула арқылы есептейміз.

Бір есепті шешкенде комбинаториканың бірнеше формуласын қолдануға тура келеді.

1-мысал. 1, 2, 3, 4, 5 цифрларынан цифрлар қайталанбайтын үш таңбалы сан құрастыру керек. Сол сандардың ішінде а) 2-ге еселі, б) 3-ке еселі қанша сан бар?

Шешуі. а) Осы цифрлардан құрылған сан екіге еселі болу үшінол 2-ге немесе 4-ке аяқталуы керек. 2-ге аяқталады делік. Онда алғашқы екі цифрды қалған 4 цифрдан тәсілімен табуға болады. Дәл осылай, егер үш таңбалы сан 4-ке аяқталатын болса, онда алдыңғы екі цифр тәсілмен алынады. Енді комбинаториканың қосу ережесі бойынша 2-ге еселі сандар =24 тең болады.

б) Егер санның цифрларының қосындысы үшке бөлінетін болса, онда санның өзі де үшке бөлінеді. . Бұл мынандай сандар 123, 124, 125, 134, 135, 145, 234, 235, 245, 345. Осы сандардың ішінде тек төрт санның цифрларының қосындысы үшке бөлінеді екен, бұлар 123, 234, 135, 345. 1, 2, 3 цифрларынан қайталанбайтын алмастырудың формуласы бойынша сан жазуға болады. Онда үшке еселі сандар саны

2-мысал. Кеште 12 қыз бала және 15ұл бала болды. Осылардан биге неше әдіспен 4 жұп алуға болады.

Шешуі. 4 кыз баланы әдіспен таңдап алуға болады. Ал ұл балалар әдіспен таңдаалады (мұнда таңдалу реті де ескеріледі). Сонымен биге =495×32750 = 16216200 әдіспен алуға болады.

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:

V-тақырып. Ықтималдықтар теориясының негізгі ұғымдары

  1. Ықтималдық нені оқытады? Тәжірибе және оқиға

Ықтималдықтар теориясы тек кездейсоқ оқиғалар және олардың пайда болу мүмкіндіктерін қарастыратын математиканың бір бөлімі болып табылады. Сонымен қатар, ықтималдықтар теориясы қандай да бір оқиғаның шығуын алдын-ала анықтай алмайды, бірақ оның көмегімен көп рет қайталанған оқиғаның заңдылығын анықтауға болады. Оқиғалар 3 түрге бөлінеді: ақиқат, мүмкін емес және кездейсоқ.

Тәжірибе барысында міндетті түрде орындалатын оқиғаларды ақиқат оқиғалар деп атайды.

Тәжірибе кезінде пайда болмайтын оқиға мүмкін емес оқиға деп аталады.

Тәжірибе барысында орындалуы да, орындалмауы да мүмкін оқиға кездейсоқ деп аталады.

Оқиғалар латын алфавитінің бас әріптерімен А, В, С. арқылы белгіленеді.

Тәжірибе барысында екі оқиғаның бірі пайда болып, екіншісі пайда болмайтын оқиғалар үйлесімсіз деп аталады.

Тәжірибе кезінде мүмкін оқиғалардың әйтеуір біреуінің пайда болуы ақиқат болса, онда оқиғалар жалғыз мүмкіндікті оқиғалар деп аталады. Егер А, В, . М. оқиғалары жалғыз мүмкіндікті болса, онда олар толық топты құрайды. Егер жалғыз мүмкіндікті екі оқиға толық топты құраса, онда олар қарама-қарсы оқиғалар деп аталады. А оқиғасына қарама-қарсы оқиғаны деп белгіленеді.

«Тәжірибе» мен «оқиға» ұғымдарының айырмашылығын қарастырайық. Өмірде, тұрмыста, ғылымда жүргізілетін бақылаулар, сынақтар, экспери-менттерді тәжірибе деп атаймыз. Тәжірибенің нәтижесі оқиға болады.

1-мысал. Теңге бір рет лақтырылады. Бұл тәжірибе. Тәжірибенің нәтижесі оқиға болып есептеледі.

А оқиғасы – елтаңба жағының шығуы.

В оқиғасы – цифр жағының шығуы. Мұнда А және В үйлесімсіз (тоғыспайтын), қарама-қарсы оқиғалар және толық топ құрайды.

2-мысал. Жәшікте тек ақ шарлар бар. «жәшіктен ақ шар алу» – бұл ақиқат оқиға, ал «жәшіктен қара шар алу» – бұл мүмкін емес оқиға.

3-мысал. Жәшікте ақ, қара және қызыл шар бар. Бір шар алынады. Бұл тәжірибе болса, ал тәжірибенің нәтижесі мынадай оқиғалар болуы мүмкін.

А –ақ шар алынды.

В – қара шар алынды.

С – қызыл шар алынды.

Бұл оқиғалар үйлесімсіз оқиғалар және толық топ құрайды. Бірақ бұл оқиғалар қарама-қарсы оқиғалар бола алмайды. Қарама-қарсы оқиғаларда тек екі оқиға толық топ құрастырады. Ал біз қарастырып отырған жағдайда үш оқиға бар.

  1. Табысқа жету мүмкіншілігі. Ықтималдықтар шкаласы

Кездейсоқ оқиғаның орындалуы да мүмкін, орындалмауы да мүмкін. Оның орындалу мүмкіндігі әртүлі болады. Табысқа жету мүмкіншілігін оқиғаның орындалуы барысында оның жиілігі бойынша салыстырылады.

Анықтама. Мүмкіншіліктің (шанстың) мән-мағынасын бөлшек сан ретінде қарастыруға болады. Оның алымы – орындалған оқиғалар саны, ал бөлімі барлық жағдайлар санын көрсетеді.

1-мысал. Жәшікте 5 ақ шар және 10 қара шар бар. Бір шар алынады.

A – ақ шар алынды

B – қара шар алынды

C – қызыл шар алынды

D – ақ немесе қара шар алынды. Аталған оқиғалардың шығу мүмкіндіктерін тап.

Шешуі: Жәшікте барлығы 15 шар. Сонда оқиғаның болу мүмкіндіктері төмендегідей болады.

A – 15- тен 5 мүмкіндік, демек бөлшек түрінде

B – 15– тен 10 мүмкіндік, демек бөлшек түрінде

C – 15– тен 0 мүмкіндік, демек бөлшек түрінде

D – 15– тен 5+10=15 мүмкіндік, демек бөлшек түрінде

Мұнда А және В оқиғасы кездейсоқ. С – мүмкін емес оқиға, D – ақиқат оқиға. Көріп тұрғандай ақиқат оқиғаның мүмкіндігі 1– ге тең, мүмкін емес оқиғаның мүмкіндігі 0– ге тең, ал кездейсоқ оқиғалардың мүмкіншілігі 0 мен 1 аралығында орналасқан. Сонда ықтималдар шкаласында былай көрсетуге болады.

Мүмкін емес кездейсоқ ақиқат

0 1
2-мысал. 36 ойын картасының топтамасынан бір карта суырылып алынады. Оның келесі оқиғаларда орындалу мүмкіндігін анықтау немесе оны ықтималдар шкаласына орналастыру керек.

A – бұл карта тұз болады

B – бұл карта король болады

C – бұл карта қызыл түсті болады

D – бұл карта қарға болады

E – бұл карта алтылық болады

Шешуі. Оқиға үшін табысқа жету мүмкіншілігін анықтайық.

А – 36-дан 4 мүмкіндік, яғни

В – 36-дан 4 мүмкіндік, яғни
C – 36-дан 18 мүмкіндік, яғни

D – 36-дан 9 мүмкіндік, яғни

E – 36-дан 4 мүмкіндік, яғни

Онда ықтималдық көрсеткіште келесі реттілікпен олар солдан оңға қарай орналасқан: В, А және Е, D, С.

Мына мысалды қарастырайық. Жәшікте 6 стандартты және 4 стандартты емес зат бар. Жәшіктен бір зат алынған. Стандартты затты алу мүмкіндігі стандартты емес затты алуға қарағанда көп екені айқын. Бұл мүмкіндікті сипаттайтын сан ықтималдық деп аталады.

Анықтама. А оқиғасының ықтималдығы дегеніміз – осы оқиғаға қолайлы жағдайлар санының барлық жағдайлар санына қатынасы.

А оқиғасының ықтималдықтығы былай белгіленеді Р(А). Сонымен,

Кез – келген А оқиғасының ықтималдығы келесі шарттарға тәуелді:

2. егер А – мүмкін емес оқиға болса

3. егер А – ақиқат оқиға.

Сонымен жоғарыда келтірілген мысалда «бір детальді алу» оқиғасының орындалуының мүмкін саны 10– ға тең, яғни N=10. А –«Стандартты детальды алу» – оқиғасының орындалу саны 6- ға тең, яғни m=6. Онда А – оқиғасының ықтималдығы тең. Дәл сол сияқты В – «стандартты емес детальды алу»- оқиғасының ықтималдығы тең.

1-мысал. Үш теңгені лақтырғанда «елтаңба» шығу ықтималдығын табу керек: а) бір рет; б) екі рет; в) үш рет; г) ешқандай.

Шешуі: Үш теңгені лақтырғандағы барлық мүмкін оқиғалар саны 2×2×2=8. Бұл ЕЕЕ, ЕЕС, ЕСЕ, СЕЕ, ЕСС, СЕС, ССЕ, ССС.

а) А – “Елтаңба бір рет түсу” оқиғасының орындалу саны m=3, сонда .

б) Дәл осылай В – «елтаңба екі рет түсу» оқиғасының орындалу саны m=3, сонда .

в) С – «елтаңба үш рет түсу» оқиғасының орындалу саны m=1, сонда Р(С)= .

г) D – «елтаңбаның кем дегенде бір рет түсу» оқиғасының орындалу саны m=7, сонда Р(D)= . Мұнда ССС шығу оқиғасы қарастырылмайды.

Қандай да бір оқиғаның ықтималдығын анықтау үшін оның орындалу жиілігін санау керек.

Жүргізілген n экспериментте берілген оқиға қанша рет орындалғанын абсолюттік жиілік көрсетеді.

Эксперименттің қандай үлесінде оқиғаның орындалғанын салыстырмалы жиілік не жиілік көрсетеді, ол абсолюттік жиіліктің эксперимент санына қатынасы.

Оқиғаның орындалу жиілігі мен ықтималдығын ажырата білу керек. Ықтималдық туралы сөз болғанда n – барлық оқиғалар саны, m – қарастырып отырған оқиғаның орындалу саны. Ал жиілік жайлы айтылғанда, n – барлық жүргізілген тәжірибе саны, ал m – оқиғаның пайда болу саны.

1-мысал. Жәшіктегі 20 шардың 15 -і ақ түсті болсын, онда жәшіктен алынған шар ақ болу ықтималдығы = тең болады. Егер осындай 10 тәжірибе жүргізіліп ақ шар 7 рет шықса, онда ақ шардың шығу жиілігі тең болады.

Басқаша айтқанда оқиғаның жиілігі статистикалық ықтималдық деп аталады. Осы екі әр түрлі ұғымдардың тәуелділігі үлкен сандар заңы деп аталады. Мұнда кездейсоқ оқиғаның ықтималдығы ретінде көптеп жүргізілген тәжірибенің салыстырмалы жиілігін алуға болады. Тәжірибе неғұрлым көп жүргізілсе жиілігі бойынша оқиғаның ықтималдығын соғұрлым нақты анықтауға болады.

2-мысал. Ойын сүйегі 50 рет лақтырылды. Эксперименттің нәтижелерін кестеге енгізейік. Абсолюттік және салыстырмалы жиіліктерді есептейік.

Құрылған кестені пайдаланып абсолюттік және салыстырмалы жиіліктердің қасиеттерін анықтау керек.

Шығу Абсолюттік жиілік Салыстырмалы жиілік
1 ұпай түсті 9 0,18
2 ұпай түсті 6 0,12
3 ұпай түсті 8 0,16
4 ұпай түсті 11 0,22
5 ұпай түсті 9 0,18
6 ұпай түсті 7 0,14
Эксперименттің барлық саны 50 1

1-қасиет. Абсолюттік жиіліктің қосындысы эксперимент санына тең.

2-қасиет. Салыстырмалы жиіліктің қосындысы 1-ге тең.

19. Ықтималдықты есептеуде комбинаторика формулаларын қолдану

Комбинаторика элементтерін пайдалану арқылы ықтималдықты табуға мысалдар қарастырайық.

1-мысал. Жәшікте 1, 2, 3, 4, 5 нөмірлі 5 шар бар. Жәшіктен бір шар алынады да оның нөмірі белгіленіп, қайта жәшікке қайтарылады. Содан кейін жәшіктен екінші шарды алып оның да нөмірін белгілеп қайта жәшікке салынады. Жәшіктен үшінші шар алынады. Алынған шарлардың нөмірлерінің әр түрлі болу ықтималдығын табу керек.

Шешуі. Шарлар жәшікке қайтадан салынатын болғандықтан олар қайталануы мүмкін. Сондықтан n= =5 3 =125. Алынған үш шар әр түрлі нөмірлі болып қайталанбайтын орналастыру формуласы бойынша есептеледі. m= . Сонымен Р(А) =

2-мысал. Жәшікте 1, 2, 3, 4 цифрларымен нөмірленген 4 шар бар. Жәшіктен бір-бірден барлық шарлар алынады. Шарладың нөмірлерінің өсу ретімен алыну ықтималдығы қандай?

Шешуі. Жәшіктен шарлардың бір-бірден алыну саны

n= P(4)=4!=1×2×3×4 =24 тең, тек осы 24 оқиғаның біреуі ғана есеп шартын қанағаттандырады. Демек Р (А) = .

3-мысал. 10 бұймнан тұратын тауарлар партиясы бар, оның ішінде 3 сапасыз тауар бар. Тауарды тексеру үшін 6 бұйым алынса, соның ішінде 2 бұйым сапасыз болу ықтималдығы қандай?

Шешуі. Есептің шартынан N=10, n=3, m=6, к=2. «N бұйымнан т бұйым алу» оқиғасының барлық мүмкін болатын саны – тең.

«алынған m элементтің ішінде сапасыз к элемент болатын» оқиғаны А арқылы белгілеп, оның мүмкін санын табайық. n бұйымнан к сапа-сыз бұйымды алу әдісімен табылады. Қалған m-k сапалы бұйым N-n сапалы бұйымнан алынады. Мұны әдісімен табуға болады. Сондықтан көбейту ережесі бойынша А оқиғаның орындалу саны . Ізделінді ықтималдық мына формула арқылы табылады

ДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ.

Тақырыбы: Үйлердің ауасының химиялық және бактериялармен ластануын, табиғи жіне жасанды желдетудің тиімділігін гигиеналық бағалау. Бөлмеге күн сәулесінің түсу режимін, табиғи және жасанды жарықты гигиенгалық бағалау.

Курс:3

1.Тақырыбы:Үйлердің ауасының химиялық және бактериялармен ластануын, табиғи жіне жасанды желдетудің тиімділігін гигиеналық бағалау. Бөлмеге күн сәулесінің түсу режимін, табиғи және жасанды жарықты гигиенгалық бағалау.

2.Оқу сағатының саны: 2 сағ. (90 минут).

3.Тақырыптың өзекті мәселесі (оқу дәлелдемесі):Адамның ұйқыдан басқа барлық өмірінің бәрі жарықта өтеді. 85 % – ке дейін сыртқы ақпаратты көз арқылы қабылдайды. Көз анализаторы арқылы 390 – 795 мкм ұзындықтағы ЭМ толқындар қабылданады.

Жарық адамның жұмысқа қабілетіне, тәртібіне және өміріне оңтайлы әсер етеді. Сонымен қатар, адамның психикасына әсер ететін эмоционалдық фактор болып табылады. Жұмыс орнының жарықтану интенсивтілігі көздің көруінің бұзылуының алдын алуда үлкен маңызды роль атқарады. Жұмыс орнының жеткіліксіз жарықтануы кәсіптік орнының көрмеу сырқатын тудырады.

Жарықтандырылуы ұтымсыз ұйымдасқан және нашар жарықтандырылған жерде жұмыс істеу салдарынан адамның ақыл – ой шаршауы және координацияның бұзылуы байқалады.

Элекроэнергияның көп мөлшері көшелерді, әр түрлі бағыттағы ғимараттардың жарықтануына (тұрғын үйлер, өндірістер, ЕПМ және т.б.) пайдаланады.

Сондықтан ұтымсыз және нашар жарықтандыру салдарынан жұмыс қабілетінің төмендеуі және қажудың, көздің көру функциясы бұзылуының алдын алу мақсатында жарықты ғылыми – негізді гигиеналық нормалау маңызды орын алады.

Атмосфералық ауаның механикалық құрамы негізгі газдар (азот, оттегі, көмірқішқіл газы), су булары, шаң бөлшектері мен микроорганизмдерден тұрады.

Атмосфералық ауаның құрамы тұрақтылықпен ерекшеленеді, ол ауада жүріп жатқан фотосинтез процестерімен байланысты (оттегі мен көмірқышқыл газының айналымы, органикалық заттардың ыдырауы, азотты тасымалдаудағы өсімдік және жан – жануарлардың қатысуы және т.б.).

Бөлме ішіндегі ауаның құрамы сыртқы ортадан өзгеше болады, себебі ауаның химиялық және физикалық қасиетіне әсер ететін көз бар.

Адам бар бөлмелер антропотоксиндермен ластанады. Тұрғын бөлмелердің санитарлық тазалығының көрсеткіші болып көмір қышқыл газының концентрациясы алынады. Көмірқышқыл газының көлемі бойынша бөлменің желдетілуі және аэрациялану тиімділігі бағалы болады.

Желдету және аэрация тұрғын, өндірістік және ЕПМ бөлмелерінің ауасын сауықтандыру бойынша шаралардың маңызды жүктемесі болып табылады.

4.Сабақтың мақсаты: Бөлмелерді табиғи және жасанды желдету мен жарықтандыру жұмысының маңыздылығы, бұл факторлардың әсерінен организмдегі пайда болған өзгерістерді оқу және зиянды әсерлерінің алдын алу шараларын өңдеуге үйрету.

Студент білуге тиіс:

  1. Бөлмелерді табиғи және жасанды жарықтандыруды бағалау әдістерін және оның гигиеналық маңызын.
  2. Күн спектрінің әр түрлі бөлімдерінің гигиеналық маңызын.
  3. Бөлменің тағайындалуы бойынша жарықтану деңгейін зерттеу әдістерін.
  4. Желдеткіштер мен ауа жаңарту түрлерін.
  5. Көмірқышқыл газы концентрациясы, ауа алмасу жиілігінің көрсеткіштері арқылы табиғи желдету жүйелерінің тиімділігін бағалау әдістерін меңгеру.
  6. Өндірістік бөлмелердегі табиғи желдету жүйесін ұйымдастыру принциптері.

Студент істей білуі керек:

1. Люксметрмен жарықты өлшеуді.

  1. Табиғи жарық коэффициентін, жасанды жарықты, түсу бұрышы және саңылау бұрышы көрсеткіштерін анықтауды.
  2. Шамдардың және люксметрдің көмегімен жасанды жарықтандыруды меншікті қуаты бойынша есептеу.
  3. Бөлмедегі ауа алмасу жиілігін, желдетілу көлемін, көмірқышқыл газы концентрациясы бойынша желдету көлемін анықтауды.
  4. Экспресс әдіс бойынша тұрғыын бөлмелердің, қоғамдық ғимараттардың, ЕПМ – ң бөлме ауасындағы көмірқышқыл газының концентрациясын анықтауды.
  5. Жүргізілетін зерттеулер бойынша гигиеналық баға беруді.
  6. Ауадан сынама алу тактикасын.

5. Сабаққа дайындалуға арналған сұрақтар:

Негізгі білім бойынша:

1. Адам организмінің жылу алмасуының ерекшелігі. Химиялық және физикалық жылу алмасу.

2. Метерологиялық факторлардың адам организміне жиынтық әсері.

3. Кататермометрия – адамның жылу көңіл-күйін бір көрсеткіш бойынша бағалау әдісі.

4. Кататермометрлер жүйесі және олардың жұмыс ережесі.

5. Адамның жылу көңіл-күйін кататермометр көрсеткіштері бойынша бағалаудың кемдігі.

6. Ауаның жылдамдығын кататермометр арқылы есептеу.

7. Метерологиялық факторлардың адам организміне құрама әсерін бағалауының физиологиялық тәсілі (топты термометрия).

8. Эффектік температуралар дегеніміз не және олардың кемдігі, результаттық температуралар дегеніміз не?

Осы сабақтың тақырыбы бойынша:

1. Бөлменің табиғи және жасанды жарықтануын гигиеналық бағалау.

2. Табиғи және жасанды жарықтандыруды бағалаудың есептік әдістері.

3. Табиғи жарықтың негізгі көрсеткіштеріне сипаттама (ТЖК, ЖК, түсу бұрышы, саңылау бұрышы, тереңдік коэффициенті, КК, түзеу коэффициенті және т.б.).

4. Желдету жүйелері, аэрация және желдету маңызы.

5. Желдету көлемі және қажетті желдету көлеміне түсінік.

6. Ауа алмасу жиілігі және оны нормалау.

  1. Ақпараттық – дидактикалық блок.

1 Адамның тарихи дамуы бойынша ең күшті жарық, адамның өмір сүруіне қажет күннің жарығы. Күннің жарығы ауаның тұнықтығына жарықтың үштен бір бөлігшін алады, ал жарықтың жеткіліктілігін анықтағанда негізгі белгі аспаннан шашыраңқы жарықтағы маңызды жерден және қарама – қарсы тұрған ғимараттардан шағылысқан жарық.

Бөлмелердің жаратылыс жарығының өнімділігі біріншіден терезенің жарық бетіне байланысты. Бөлмелердегі терезелердің жарық беті неғұрлым көп болса, соғұрлым жарық жақсы болады.

Терезенің жарық бетінің өзара еденнің ауданына қатынасы жарық клэффициенті деп аталады (ЖК). Гигиеналық нормалар боцынша жарық коэффициентінің шамасы бөлмелерге байланысты әртүрлі болады, олар не үшін пайдаланады. Мектеп, аурухана шеберханаларда ЖК 1/4 – 1/5, кісі тұратынбөлмелерде 1/8 – 1/10.

Жарық коэффициентінің шамасы бойынша жэұмыс орнындағы жарықты бағалауға болмайды, өйткені ол жұмыс орнының терезеден қашықтығына, биіктігіне, пішініне байланысты. Бұл кемдікті бір жағынан жарық бұрыштарын өлшеу арқылы толтырады (геометриялық әдіс).

ТҮСУ БҰРЫШЫ – екі сызық арқылы құралады, олар анықтау нүктесінен (жұмыс орнынан) басталып, терезенің үстіңгі ернеуіне дейін және еден мен терезеге параллельді өтеді. Неғұрлым жұмыс орны терезеден алысырақ болса, соғұрлым бұрышы аз болады, сондықтан жарық шамалы болады, ал бұрыш 27 град – кеп болмау керек.

САҢЫЛАУ БҰРЫШЫ – сызықтар арқылы екі сызық арқылы құрылады, олар анықтау нүктесінен (жұмыс орнынан) басталып, терезенің үстіңгі ернеуіне дейін және еден мен терезеге паралелльді өтеді. Неғұрлым жұмыс орны терезеден алысырақ болса, соғұрлым бұрышы аз болады, сондықтан жарық шамалы болады, ал бұрышы 27 0 – тан кем болмауы керек.

Бөлменің табиғи жарығына айтылған көрсеткіштерден басқа, басқаша факторлар көп ықпал көрсетеді:ендік, күннің ұзақтығы, ғимараттың бағдарлауы (ориентация), метеорологиялық жағдайлар, көшенің ені, үйдің қабаттылығынан, терезенің шынысының тазалығынан, бөлмедегі қабырғалардың бояуынан. Соның ішінде ашық түске боялған қабырғалар жарықты 20 – 25 % – ке көбейтеді.

Табиғи жарықтың тұрақсыздығы бірнеше минуттың арасында жылдам өзгере алады, табиғи жарықты жарық арқылы бағаламайды (жасанды жарықты бағалағандай), оны табиғи жарық (ТЖК) коэффициенті бойынша бағалайды (есеп айыратын әдіс).

Табиғи жарықтың коэффициенті дегеніміз – өзара байланыс, бөлме ішіндегі табиғи жарықтың сырттағы табиғи жарыққа, ол ашық аспанның жарығынан пайда болады, мынадай түрмен есептелінеді:

ТЖК = ______________ х 100 %

Сырттағы аспанның жарығының қандай бөлімін бөлме ішіндегі жарықтың коэффициенті көрсетеді. Табиғи жарықтың коэффициентінің маңызы көру жұмыстарының дәлшілдік разрядтарына байланысты. Норма бойынша 8 разряд болады.

ТАБИҒИ ЖАРЫҚ КОЭФФИЦИЕНТІНІҢ МАҒЫНАСЫ ЕМДІК – ПРОФИЛАКТИКАЛЫҚ МЕКЕМЕЛЕРДЕ

Көру жұмысының мінездемесі Ең аз мөлшер объекті ажыратқанда (мм) Көру жұмысының разряды Т бүйірден түсіп тұрған табиғи жарық (%) Бөлмелер
Ең жоғарғы дәлшілдік 0,15 – 0,3 П 2,5 Операция жасалатын бөлмелер, операциялық блок
Орташа дәлшілдік 0,5 – 1,0 I U 1,0 Емдеу процедурасын өткізетін бөлме, бокстар
Аз дәлшілдік 1,0 – 3,0 U 1,0 Оңашалайтын үйлер, палаталар
Дөрекі 5 – тен көбірек U I 0,5 Дәрігерлер бөлмелері, регистратура

Бөлмедегі инсоляциялық тәртіптің анықтауын «Зертханалық сабақтарға қолдама» деген кітаптың 83 – 84 бетінен оқыңдар.

Жасанды жарықтандырудың мағынасы төтенше (чрезвычайно) маңызды, барлық адам істейтін өндірістік қызметтерге, оның мәдениеті мен тұрмысына. Қазіргі уақытта жасанды жарық үшін электр энергиясын қолдануға бізде мүмкіншілік бар. Отандық өнеркәсіп әртүрлі қажетке арналған шамдар шығарады: қызу шамын, люминисценттік және т.б. газоразрядтық көз жарығын. Шамның керек түрін таңдап алып, жарықтың керек шегін және түсін қабылдауын жасауға болады.

Қазіргі уақытта көз жарығын таңдағанда, басқа шамдардың арасында люминисценттік шамдарды жоғары бағалайды, өйткені олар қызу шамдарға қарағанда көп гигиеналық, жарық техникалық, экономикалық артықшылығы бар. Отандық өнеркәсіп шығаратын люминисценттік шамдар спектрлік мінездемесі бойынша әртүрлі болады: күндізгі шамдар (ШК), күңгірт ақ шамдар (ШКА), суық ақ шамдар (ШСА), ақ шамдар (ША), түс берілісі дұрысталған шамдар.

«Санитарлық нормалар мен ережелер П – А, 9 – 71» ұсынады, қоғам үйлерге жарық түсіру үшін көбінесе ақ, күңгірт ақ люминисценттік шамдарды қолдануға, егерде түс беріліске арнайы талап қойылмаса.

Жасанды жарық ауруханалар мен емханаларда «санитарлық нормалар мен ережелер П – Л, 970» бойынша сәйкес нормаланады, бөлменің функционалдық белгілеуіне байланысты. Жарық нормалары арнайы люминисценттік жарыққа және қызу шамдарға келтіреді.

Люминисценттік жарық тек дәл түс беруі керегі жоқ жұмыстар өткізетін бөлмелерде ғана қолданылады (манипуляция жасайтын, қосымша бөлмелерде). Қызу шамдар операция, таңу өткізетін бөлмелерде, шоктан шығарылған кабинетте, дәрігерлер

кабинеттерінде және т.б. бөлмелерде пайдаланылады, қай жерде дәл түс беруі қажет. Қызу шамдарды қолданғанда жарық нормасы операцияға дайындайтын, таңу ранимациялық және препарация өткізетін бөлмелерде 150 лк – дан кем болмау керек, ал дәрігерлер кабинеттерінде 100 лк.

Люминисценттік жарық пайдалануға болатын бөлмелерде, жарық шегі нормаланады, рентген кабинеттерінде 100 лк кем емес, емдеу денешынықтыру кабинеттерге, флюорография, механотерапия, эндоскопия, электрокардиография, массаж, ингаляция, электр жарық емдеу және прививка істейтін кабинеттерге 150 лк болмау керек.

Ауруханалардың операция жасайтын бөлмелеріндегі үстелдерге жарық түсіру үшін жергілікті көлеңке түсірмейтін шамдар қолданылады. Операция жасайтын үстелдің жарығы 3000 лк кем болмау керек (орташа 1000 лк және одан да көп, операцияның түрімен қиындығына байланысты).

Жарық мінез бойынша бөлмеде болады: жалпы жарық – барлық бөлмелерге көп жарық түсіп тұрғанда, жергілікті жұмыс орнына ғана жарық түсіп тұрғанда, бөлменің басқа жерлеріне жарық түспейді. Араласқан жарық – табиғи жарық пен жасанды жарық қосылғанда. Біріктірілген – жалпы жарық пен жергілікті жарық бірге пайдаланғанда.

Барлық бөлмелердегі, әлде кейбір жұмыс орнындағы жасанды жарықты бағалағанда мына гигиеналық талаптарды ұмытпау керек:

1. Бөлмелердің әлде жұмыс орындарының жарығы жеткілікті болуы керек.

2. Жұмыс орнына ғана жарық түсіп, басқа жер қараңғы болып тұруға болмайды.

3. Жарық біркелкі болу керек.

4. Көз жарығы шатына тұруға болмайды.

5. Көз жарығы тиімді, қолданғанда қорықпайтындай болу керек және бөлмедегі микроклимат пен ауаның химиялық құрамын өзгертпеу керек.

ЖЕЛДЕТУГЕ (ЖАҢАРТУ) ГИГИЕНАЛЫҚ БАҒА.

Жабық бөлмелердің ауасы әртүрлі себептердің әсерінен өзгереді. Адамдардың әртүрлі тұрмыстық және өндірістік жұмыс атқарғанда үйдің ауасында жиналған атық жылылықты, ылғалдылықты және зиянды газдардың әртүрлі қоспаларын жүйелі вентиляция арқылы уақытында сыртқа шығарылады. Баспаналар мен жабық бөлмелердің аусы жаңарып отырмау салдарынан, оны химиялық құрамы өзгеріп, адам денсаулығына зиянды әсерін тигізеді, немесе әртүрлі өкпенің, жүректің, бүйректің және т.б. аурулардың пайда болуымен қатар, олардың асқынуына себепкер болады. Әртүрлі иістер және антрокотоксиндер – тіршілік әрекетінің заттары – адамға дерттік әсерін тигізеді. Антротоксиннің құрамында диметиламин, сүттегі күкірт, сірке қышқылы, ацетон, фенол, азот тотықтары және басқа да улы заттарда бар ауамен дем алғанда адамның жүйке жүйесімен халінің нашарлайтындығы анықталған (басының ауруы, тәбетінің жоғалуы, жұмыс қабілетінің төмендеуі т.б.).

Желдету мен желдету қондырғыларының негізгі мақсаты бөлмелердегі ауаны таза ауамен алмастыру, ауаның алғашқы физикалық және химиялық қасиеттерін қалпына келтіреді.

ЖЕЛДЕТУ ТАБИҒИ ЖӘНЕ ЖАСАНДЫ БОЛУЫ МҮМКІН.

Табиғи желдету дегеніміз – бөлме ауасының көптеген айналмалық жолмен әртүрлі саңылаулар, кәуектер, терезелер мен есіктердің ойықтары және құрылыс материалдарының ұсақ торлары арқылы сүзілу (фильтрация) және ашпалы әйнек (форточка) сияқты табиғи желдетілуді күшейтетін жасандылар арқылы алмасуы. Осы жағдайларда ауаның алмасуы тек бөлменің ішімен сыртындағы оның температурасы мен желдің қысымының айырмашылығы арқылы болады.

Бөлмені желдетудің ең ыңғайлысы терезелердің жоғарғы жағында орналасқан фрамугтарды пайдалану. Олар желдің қысымын азайтып, суық ауаны жылы ауамен араластырып, кісілердің дем алу аймағына жеткізеді. Бөлмені жеткілікті желдету үшін фрамугтың ауданының еденнің ауданына еі екм деген қатынасы 1:50 тең, яғни ауданы 50 м 2 тең бөлмеге 1 м 2 фрамуг не форточка керек.

Қоғамдық кісілер көп жиналатын ғимараттар мен ауасы ластанатын бөлмелерде табиғи желдету жеткіліксіз болуы мүмкін және жылдың салқын айларында денсаулыққа залалды суық ауа ағысының пайда болатындығынан оны қолдануға болмайды. Сондықтан, температураның ауытқуымен желдің қысымына байланыссыз сыртқы ауаны жылытатын және тазартатын жасанды механикалық желдетілуді қолданады. Олар жеткілікті, орталықты және шарты (кондицированная) болып үш топқа бөлінеді. Жергілікті желдету тек бір бөлмені не бір ғана жұмыс орнының ауасын алмасытырады, ал орталықты бүкіл ғимараттың ауасын алмастырады.

Ауаны шарттау дегеніміз шағын ықылымның (температурасы, ылғалдылығы, қозғалысы) үйлесімді жағдайын жасап, оның тазалығын белгілі уақытқа дейін машықтап, сыртқы жағдайларға тәуелсіздеу.

Бөлмеге кірген ауаны – үстелеу, ал шығатынын – сору дейміз.

Таза ауаны бөлмеге жіберетін желдету жүйесін үстелеуші, ал ластанған ауаны – сорушы дейді. Шаңды үстелеу ауасын (+) белгісімен, ал сору ауасын (-) белгісімен белгілейміз.

Үстелеу мен сору ауаларының көлемі көп жағдайда тең, не үстелеу артық, ал кейде сору ауасы артық болуы мүмкін. Мысалы: әртүрлі булануды болдырмау үшін сору желдетілуін үстелеуден артық жасайды. Операциялық, босану және перзенттік бөлмелерде тазалық пен шағын ықылымның бір қалыптығын сақтау үшін, үстелеу ауасының көлемі сору ауасынан артық болуыға тиісті, өйткені, артық ауа көрші бөлмелерге ауысады да, олардың лас ауасын ішке кіргізбейді.

Желдету жүйесі мен жабдықтарға мынадай негізгі талаптар қойылады:

  1. Ауаның тазалығын қамтамасыз ету.
  2. Жағымсыз және жоғарғы ауа жылдамдығын болдырмау.
  3. Жылу жүйесімен бірге шағын ықылымның сай өлшемдерінің бір қалыптығын сақтау.
  4. Тоқтаусыз және қолайлы пайдалануы.
  5. Біркелкі жұмыс істеуі.
  6. Шусыз және қауіпсіз болуы.

Қажетті ауа алмасуды анықтайтын белгі бөлмелердің керектігіне байланысты ауысады. Мысалы: майыша жаңбырша кір жуатын үйлер үшін желдетудің есебіне ауаның шектелген температурасы мен ылғалдылығын пайдаланады. Баспаналардың желдетілу есебіне көмірқышқыл газының шамасын ескереді. Кейінгі кездерде бұл үшін антропотоксиндердің бөлме ауасында жиналуын пайдаланады, бірақ оларды анықтау өте қиын болғандықтан көп қолданылмай жүр.

Баспана бөлмелеріндегі ауада көмірқышқыл газының гигиеналық мөлшерін М.Петтенкофер 0,07 пайыз деп есептейді, ал К.Флюрге – 0,1 пайыз, О.Б.Елисова – 0,05 пайыз. Жалпы қабылданған баспана бөлмелеріндегі көмірқышқыл газының ауада жиналуы 0,1 пайыз. Бұл шамамен ауаның адамдарболуымен ластануын бағалауға болады. Көмірқышқыл газы адамның тіршілік әрекетінен ауада жиналады және ол басқа да зат алмасудың көрсеткіштерінің дережесіне тікелей байланысты.

Тердің, майдың, тістің кірінің, демнің булары ауаны бұзып, оны адамның денсаулығы мен хал жағдайына қолайсыз қылады. Көмірқышқыл газы 0,1 пайыздан асса, адамға ауа қолайсыздығы байқалған, ал ол осы шамада организмге өз бетінше зиян жасамайды.

Көмірқышқыл газының ауада жинақталуын анықтау антропотоксиндерді (қошиісті) анықтаудан көп жеңіл болғандықтан, тазалық сақтау тәжірибесінде баспана бөлмелері мен қоғамдық үйлердің ауасының ластануының дәрежесін бағалағанда осы газдың пайыздық мәнін пайдаланады.

Баспаналардың ас бөлмелерінен тазалық талаптарының желдетілуін ұйымдастыруға аса зор көңіл бөлінуге тиісті. Өйткені, жеткіліксіз ауа алмасуы н,е дұрыс жұмыс істемейтін сору құбыры осы бөлмелермен қоса басқа бөлмедердің де ауасының құрамын жарамсыз етеді. Себебі, тұрмыстық жайда қолданылатын газ пәтерлердің ауасын қосымша көмірқышқыл газымен, көмір тотығымен, ылғалдылықпен және т.б. улы заттармен қосымша көзі. Осымен бірге газ жанғанда ауада ауыр иондар тым көбейеді.

Дұрыс ауа алмаспаған және желдетілмеген бөлмелерде тірілер (микробтар) көп болады. Мұның емдік – профилактикалық (сақтық) мекемелері үшін маңызы зор. Дұрыс ұйымдастырылған желдету әуе – тамтылық кеселерінің (инфекция) таралуына жол бермейді.

Қажетті ауа көлемін есептеу негізіне көмірқышқыл газының гигиеналық рұқсаттық мөлшері – 0,1 пайыз, елді мекендердің атмосфералық ауасында – 0,04 пайыз.

Бір адам бойынша гигиеналық шарт бойынша сағатына 37,7 текше метр ауа қажет. Бірақ, толық зерттеулер бойынша толық үптеген жағдай үшін баспанадағы бір адамға 60 – 120 м 3 / сағат ауа қажет.

Желдетудің тиімділігін байқау үшін ең алдымен мыналарды бағалау керек:

1. Ауаның жайы – температурасы, ылғалдылығы, улы заттардың булары, тіттей тірілер, көмірқышқыл газының тексерілетін бөлмеде болуы.

2. Желдетілудің көлемі – желдету жабдықтарымен сағатына берілетін және шығарылатын ауаның м 3 көлемі. Бұл көрсеткіш бөлмедегі адамдардың санын, бөлменің көлемін, ауаның ластануын есептеу арқылы бағаланады.

3. Ауа алмасуының еселік коэффициенті (шамасы) – тексерілетін бөлменің ауасының бір сағатта неше рет алмасуы. Баспана бөлмелері үшін бұл коэффициенті – 2 – 3 тең.

7. Сабақтың мазмұны:

1. Негізгі білім деңгейін бағалау (Қосымша 1).

  1. Студенттердің өздік жұмысы:

– бөлменің жабдықталуын бағалау (Қосымша 2).

– экспресс әдісі арқылы ауадағы көмірқышқыл газы концентрациясын анықтау (Қосымша 3).

– жүргізілген әдістер бойынша мәліметтерді талдау

– тақырып бойынша қорытынды жасау

  1. Қорытынды білім деңгейін бағалау (Қосымша 4).

8. Ұсынылған әдебиеттер:

Негізгі:1. Г.И.Румянцев «Общая гигиена» – М.:Медицина, 1990.

  1. Г.И.Румянцев Руководство к лабораторным занятиям по общей гигиене.- М.:Медицина, 1980.
  2. Дәріс материалдар.

Қосымша:1. К.А. Буштуева. Коммунальная гигиена. – М.:Медицина, 1986.

2. Е.И. Гончарук. Изучения влияния факторов окружающей среды на состояние здоровья населения. – М.:Медицина,1989.

Дата добавления: 2020-08-12 ; просмотров: 4453 . Нарушение авторских прав

Және 2 тапсырмаға арналған типтік есептер

1 Мысал. Трехфазный трансформатор со схемой соединения обмоток Орамалары Y/D – 11 сұлбамен қосылған үш фазалы трансформатор келесі номиналды параметрлерден турады: толық қуаты Sном = 320 кВ×А; жоғарғы (бірінші реттік) сызықтық кернеу U1ном = 10 кВ; төменгі (екінші реттік) сызықтық кернеу U2ном = 230 В.

Бірінші және екінші реттік орамалардың номиналды тоқтарын, фазалық кернеуін, трансформация коэффициентін анықтап орамалардың қосулу сұлбасын сызыңдар.

Номиналды сызықтық бірінші және екінші реттік тоқтар

Y / D – 11 қосылу сұлбасындағы номиналды фазалық кернеулер

Орамалардың қосулу сұлбасы 1 суретте сызылған.

1 Сурет – Трансформатордың орамалардың қосулу сұлбасы

2 Мысал. Трехфазный трансформатор из 1 мысалдағы үш фазалы трансформатор келесі паспортты мәліметтерден турады: бос жүріс қуатының шығындары P0 = 1400 Вт; қысқа тұйықталу қуатының шығындары Pк = 6800 Вт; қысқа тұйықталу кернеуі Uк = 5,5 % ; бос жүріс тоғы i0 = 5,15 % .

Бір фазаның Т – тәріздес орын басарлық сұлбасын сызып оның параметрлерін есептеп шығарыныз.

Бір фазаның Т – тәріздес орын басарлық сұлбасы 2 суретте сызылған.

Орын басарлық сұлбаның параметрлері

2 Сурет – Бір фазаның Т – тәріздес орын басарлық сұлбасы

3 Мысал. Жүктеме қуатының коэффициенті cosj2 = 0,8 50 % режімінде жүктелген бірінші реттік ораманың қуат коэффициентің 1 және 2 мысалдағы үш фазалы трансформатор үшін анықтаныздар.

Бірінші реттік ораманың қуат коэффициенті

Uкр = – қысқа тұйықталған кернеудің реакивті құрастырушысы, % ;

Uка = (Pк / S ном ) × 100 % – қысқа тұйықталған кернеудің акивті құрастырушысы, % ;

Берілген жүктеме режімінде (b = 0,5 ; cosj2 = 0,8 )

4 Мысал. 1-3 мысалдағы үш фазалы трансформатордың екінші реттік ораманың тоқ пен ЭҚК келтірілген мәндерін, екінші және бірінші реттік орамалардың кедергідегі кернеу түсуін, бос жүріс тоғының активті және реактивті құрастырушыларын, берілген жүктеме қуатының коэффициентте cosj2 = 0,8 номиналды жүктеме режіміндегі (b = 1) бірінші реттік ораманың тоғын анықтаныздар

D сұлбамен қосылған номиналды жүктеме режімінде екінші реттік ораманың келтірілген фазалық тоғы

Екінші реттік ораманың кедергісіндегі кернеі түсуінің келтірілген мәні

Екінші реттік ораманың келтірілген ЭҚК

=230× 25,1 + 61,34×0,8+146,4×0,6=5910 В.

Магниттену тоғы бос жүріс тоғына тең

Бос жүріс режімінде қуат коэффициенті 3 мысалдағы келтірілген формуламен табылады немесе келесі формула қолдаланады

Магниттену тоқтың активті құрастырушысы

Магниттену тоқтың реактивті құрастырушысы

Келтірілген жүктеме тоқтың активті құрастырушысы

Келтірілген жүктеме тоқтың реактивті құрастырушысы

Бірінші реттік ораманың тоғы

Бірінші реттік ораманың кедергісіндегі кернеі түсуінің келтірілген мәні

» 1×19,12×3,32 = 63,48 » 61,34 В ;

» 1×19,12×7,92 = 151,4 » 146,4 В ;

Трансформатордың номиналды жүктемесінде номиналды екінші реттік кернеуді қамтама ету үшін бірінші реттік ораманың фазалық кернеуі былай теңделу керек

= 5910 + 63,48×0,777 + 151,4×0,629 = 6055 В.

Егер бірінші реттік кернеу номиналдыға тең болып (U1ф.ном = 5773 В) мөлшері өзгермесе, трансформатор жүктелгенде екінші реттік кернеу өзгеріп оның келтірген мәні

Есептелген тоқ, кернеу және ЭҚК бойнша трансфоматордың векторлық диаграммасын сызамыз (3 сурет).

3 Сурет – Трансфоматордың векторлық диаграммасын

Тоқ пен кернеудің масштабтарын таңдап келтірілген екінші реттік кернеудің U ¢ 2ф.ном=U2ф.ном×n = 230×25,1=5773В векторын саламыз келтірілген тоқ векторы I ¢ 2ф.ном = 18,48А j2 бұрыш аралығында салынады. E ¢ 2 = U ¢ 2 + I ¢ 2×r2 + jI ¢ 2×x2 теңдеу бойынша E ¢ 2 = E1 векторы салынады. Магнит өрісінің Фm векторы p/2 бұрышына E ¢ 2 векторын өзып кетеді. Фm векторына қатар осы тоқтың реактивті құрастырушысын I10p саламыз ал перпендикуляр бойынша тоқтың активті құрастырушысын I10а саламыз, бұл екі тоқтың соммасы I10 векторын береді. I1 тоқ векторы I1 = I10I ¢ 2ф.ном теңдеу бойынша салынады. U1 векторы U1 = –Е1 + r1I1 + jx1I1 теңдеу бойынша салынады.

5 Мысал. 1-4 мысалдағы трансформаторға номиналды режімдегі (b=1, cosj2 = 0,8) ПӘК-ті және жылдық эксплуатациалық ПӘК-ті анықтаңдар егер трансформатор жылына 2000 сағат 100 % жүктелген, 3000 сағат – 60 %, ал қалған уақытта трансформатор бос жүрісте.

Трансформатор ПӘК -гі

Номиналды жүктемеде (b=1, cosj2=0,8)

Жылдық эксплуатациалық ПӘК-ті шығару үшін трансформатодың жүктемеге беретін энергиясын анықтаймыз,

Трансформатордағы энергия шығындары

Номиналды жүктемеде (b=1, Т = 1500 с)

А1, 0 = 1×320×10 3 ×0,8×1500 = 3,84×10 8 Вт×ч = 384000 кВт×с;

DА1, 0 = (1400+1 2 ×6800)×1500 = 12,3×10 6 Вт×ч = 12300 кВт×с .

50% жүктемеде (b=0,5; Т=3000 с)

А0,5 = 0,5×320×10 3 ×0,8×3000 = 3,84×10 8 Вт×ч=384000 кВт×с;

D А0,5 = (1400 + 0,5 2 ×6800)×3000 = 9,3×10 6 Вт×ч = 9300 кВт×с.

Бос жүріс режімінде (b=0; Т= 8760 – 1500 – 3000 = 4260)

D А0 = (1400 + 0 2 ×6800)×4260 = 5,964×10 6 Вт×ч = 5964 кВт×с.

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:
Ақшаны қайда салу керек?
Пікір үстеу

;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!: