Dailypivot – Екілік Options көрсеткіштері

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:

Элементті өшіру және кірістіру

►Массив элементтерін өшіру немесе жаңа элемент кірістіруді қалай орындауға болады?

Бір өлшемді массивтен элементтерді өшіру және кірістіру

Ойлан

♦ Элементтерді массивтен қалай өшіруге болады?

♦ Массивке жаңа элементтерді қалай кірістіруге болады?

Бірөлшемді массивтен элементтерді өшіру және кірістіру сияқты амалдардың орындалуымен танысасың. Ол үшін алдыңғы тақырыптардағы жауынгерлердің сапқа тұру мысалын қарастырайық. 1.1-суретте сапта тұрған 6-жауынгердің 4-сі саптан шығып кетсе, онда 5-ші тұрған жауынгер оның орнына, ал 6-жауынгер 5-нің орнына жылжып, сапты толтырады (1.2-сурет). Бір өлшемді массив элементтері өшірілгенде басқа элементтер дәл осылай ауысып, өшірілген элементтің орнына қарай жылжиды.

2.1-суретте сапта тұрған 6-жауынгердің соңына 7-жауынгер келіп қосылды (2.2–сурет). Ал егер жауынгер соңына емес, К орынға қосылу керек болса қалай болады? Ондай жағдайда соңынан тұрған N жауынгерден бастап К-жауынгердің өзі де бір қадам оңға жылжып, К орынды босату керек. Сапқа жаңа жауынгер қосылу қалай орындалса, бірөлшемді массивке де жаңа элемент кірістіру дәл солай жүзеге асады.

В) 2 және 4 4 страница

Идеал газ Карно циклін жасайды. Қыздырғыш температурасы суытқыш температурасынан 3 есе жоғары. Қыздырғыш газға 42 кДж-ға тең жылу мөлшерін берді. Газ қанша жұмыс жасайды?

Изохоралық процесс үшін термодинамиканың бірінші заңын көрсетіңіз.

Идеал газ жабық ыдыста. Егер температурасын 3 есе арттырса, онда газ тығыздығы қалай өзгереді?

Изохоралық процесс кезінде газдың температурасын 8 есе арттырғанда, идеал газдың қысымы қалай өзгереді?

Идеал газ изотермалық ұлғайғанда көлемі 1,5 есе артса, оның қысымы қалай өзгереді?

В) 1,5 есе кемиді

Идеал газдың көлемін 2 есе өсіріп, ал абсолют температурасын 2 есе кемітсек, идеал газдың қысымы қалай өзгереді?

Идеал газ молекуласының орташа энергиясы 6,0∙10 -21 Дж. Газ қысымы 4 мПа. Газдың көлем бірлігінде қанша молекула болады?

Изобаралық процесс кезіндегі молекуласы үш атомды газдың мольдік жылу сыйымдылығы неге тең? Тербелмелі қозғалысты ескермеңіз. – әмбебап газ тұрақтысы.

Идеал газдың ішкі энергиясы қандай өрнекпен анықталады?

Идеал жылу машинасындағы газ қыздырғыштан алған жылудың 60% суытқышқа береді. Қыздырғыш температурасы 500К. Суытқыштың температурасы неге тең?

Идеал жылу машинасының қыздырғышы мен суытқышының температуралары 400 К және 300 К тең. Қыздырғыштың температурасын 200 К-ға ұлғайтқан. Бұл кезде машинаның ПӘК-і қалай өзгерді?

Идеал газбен салыстырғанда реал газдың ыдыс қабырғасына түсіретін қосымша қысымы неге байланысты пайда болады?

D) молекулалар арасындағы қашықтықта өзара әсерлесумен

Идеал газдың V0 бастапқы көлемі р0 тұрақты қысымда 3 есе артты. Газ атқарған жұмысты анықтаңыз.

Идеал газды қыздыру кезінде молекулалардың жылулық қозғалысының орташа квадраттық жылдамдығы 4 есе артты. Газдың абсолют температурасы қалай өзгерді?

Идеал газдың Т0 температурадағы қысымы р0 болды. Массасын өзгертпей, оның температурасын тұрақты көлемде 1,5 есе арттырды. Газ қысымы қалай өзгерді?

Индукциясы 0,5 Тл магнит өрiсiне бойынша ұшып келген электронның жылдамдығы қанша шамаға өзгередi?

Индукция ЭҚК-i қандай формуламен анықталады?

Индукциясы магнит өрiсiне перпендикуляр орналасқан ауданы S раманы 180°-қа бұрғанда, ол арқылы өткен магнит ағынының өзгеруiнің шамасы қанша болады?

Индукциясы 4 мТл бiркелкі магнит өрiсiне протон 5×10 5 м/с жылдамдықпен магнит индукциясының векторына препендикуляр ұшып енеді. Шеңбер бойымен толық бiр айналғандағы өрiс қанша жұмыс атқарады?

Индукциясы 0,02 Тл, бiркелкі магнит өрiсiне, электрон индукция сызықтарына параллель бағытта ұшып енеді. Магнит өрiсiнде электрон қанша үдеумен қозғалады?

Индукциясы 0,2 Тл магнит өрiсiн 10 А электр тогы өткiзгiш орналастырылған, өткiзгiшке 0,3 Н күш әсер етуi үшiн өткiзгiштiң ұзындығы қанша болу керек? өткiзгiш магнит индукциясының векторына перпендикуляр.

Индукциясы 0,03 Тл бiркелкі магнит өрiсiне электрон ұшып кiредi. Электронның кинетикалық энергиясы қалай өзгередi?

Индуктивтiлiгi 4 Гн катушкадағы ток күшi 4 А. Катушканың магнит өрiсiнiң энергиясы 4 есе кемуі үшiн, катушкадағы ток күшi қанша болуы керек?

Индукциялары 0,4 Тл және 0,3 Тл бір-бірімен перпендикуляр бiртектес екi магнит өрiстерi кеңiстiктiң бiр облысында беттеседi. Қорытқы магнит өрiсiнiң магнит индукциясының мөлшерi қанша болады?

Индукциясы 0,02 Тл вертикаль, бiркелкі магнит өрiсiнде горизонталь жазықтықта ұзындығы 0,5 м стержень 4 рад/с тұрақты бұрыштық жылдамдығымен айналады. Айналу осi стерженнің бір ұшы арқылы өтетiн болса, стерженьде пайда болатын индукция ЭҚК-i қандай болады?

Индуктивтiгi 2 мГн катушка жалғанған тербелмелi контурдың актив кедергiсi 0,8 Ом. Контурдың тербелiстерiнiң өшу коэффициентi қандай болады?

Идеал тербелмелi контурдағы максималь ток 1 мА, ал осы контурдағы конденсатордың астарларындағы максималь заряд 10/p мкКл. Бұл контурда пайда болатын электрмагниттiк тербелiстердiң жиiлiгi қандай болады?

Индуктивтiгi 2 мГн катушка жалғанған тербелмелi контурдың актив кедергiсi 0,8 Ом. Контурдың тербелiстерiнiң өшу коэффициентi қандай болады?

Идеал тербелмелi контурдағы максималь ток 1 мА, ал осы контурдағы конденсатордың астарларындағы максималь заряд 10/p мкКл. Бұл контурда пайда болатын электрмагниттiк тербелiстердiң жиiлiгi қандай болады?

Идеал тербелмелi контурдағы конденсатор орнына, параллель тоғыз осындай конденсатор жалғаған. Контурдағы электромагниттiк толқындардың жиiлiгi қалай өзгередi?

Изотермдік процесс кезіндегі идеал газ энтропиясының өзгеруін жаз.

Изотермдік процесс үшін жасалған жұмыс А пен алынған жылу Q және ішкі энергия өзгерісі арасындағы байланыстардың қайсысы дұрыс?

Изобаралық процеске арналған термодинамиканың бірінші бастамасын көрсетіңіз.

Изохоралық процесте идеал газға 5000 Дж жылу берілген. Газдың атқарған термодинамикалық жұмысы қандай?

Изохоралық процесс үшін термодинамиканың бірінші заңын көрсетіңіз.

Идеал газдың адиабаталық процесс кезіндегі жылу сыйымдылығы неге тең?

Изохоралық процесс кезінде азотқа 70 Дж жылу берілді. Азоттың ішкі энергиясын арттыруға қанша жылу кетті?

Идеал газ 1 күйден 3 күйге суреттегідей бір рет 1-2-3 процестер арқылы, екінші рет 1-4-3 процестер арқылы өтеді. Берілген шамалар арқылы газдың осы екі процесс кезіндегі алынған жылу мөлшерлерінің айырымын табыңыз.

Индуктивті L1 және L2 екі катушка параллель қосылған, жалпы индуктивтік:

Индукциясы 0,5 Тл магнит өрісіне ұшып кірген электронның жылдамдығының шамасы қалай өзгереді?

Индуктивтік қандай өлшем бірлікпен өлшенеді?

Индукциясы 0,4 Тл біртекті магнит өрісінде орналасқан, ұзындығы 0,5 м өткізгішке магнит өрісі тарапынан 0,2 Н күш әсер етеді. Өткізгіш пен индукция сызықтары арасындағы бұрыш 30 0 . ¤ткізгіштегі ток күші неге тең:

Индукциясы 4 мТл біртекті магнит өрісіне протон 5∙10 м/с жылдамдықпен магнит индукциясының векторына перпендикуляр ұшып кірген. Шеңбер бойымен бір толық айналымда протон үстінен өріс қандай жұмыс атқарады?

Индуктивтілігі 2 Гн катушкадағы ток күші 0,1 с уақытта 5А ден 3А –ге дейін бірқалыпты кемитін болса, ондағы өздік индукция ЭҚК-і неге тең:

Индуктивтілігі 0,5 Гн катушкамен 4 А ток өтеді. Осы катушкадағы магнит өрісінің энергиясын табу керек:

Индуктивтілігі 1 мГн өткізгіш контурдағы ток күші I = 8t – t 2 заңдылығымен өзгереді. Уақыттың қандай t мәнінде өздік индукция ЭҚК – і нөлге тең болады:

Индукциясы 0,03 Тл біртекті магнит өрісіне электрон ұшып кіреді. Электронның кинетикалық энергиясы қалай өзгереді?

Индукциясы 0,2 Тл магнит өрісінде өткізгіш арқылы 10 А электр тогы өткенде, өткізгішке 0,3 Н күш әсер етуі үшін өткізгіштің ұзындығын қандай етіп алу керек? Өткізгіш магнит индукциясының векторына перпендикуляр.

Индукциясы 0,02 Тл, магнит өрісіне электрон индукция сызықтарына параллель ұшып кірген. Магнит өрісінде электрон қанша үдеумен қозғалады?

Импульсы 8 кг×м/с дененің кинетикалық энергиясы 16 Дж. Дененің массасы мен жылдамдығын анықтаңыз.

D) 2кг және 4 м/с

Инерция моменті 10 кг·м 2 тұтас диск 2 рад/с 2 бұрыштық үдеумен бірқалыпты үдемелі айналады. Дискінің айналдырушы күш моментін анықтаңыз:

Импульс моменті үшін дұрыс формуланы көрсетіңіз:

Идеал газ күйінің (Менделеев-Клапейрон) теңдеуі:

Идеал газ үшін изохоралық процесті сипаттайтын өрнекті көрсетіңіз.

Изотермдік процесс үшін Бойль-Мариотт заңының теңдеуі:

Идеал газ үшін изобаралық процесті сипаттайтын өрнек:

Изобарлық процесс үшін Гей-Люссак заңының теңдеуі:

Идеал газ үшін молекула-кинетикалық теориясының (МКТ-ның) негізгі теңдеуі:

Идеал газ үшін адиабаттық процесті сипаттайтын өрнек:

Идеал газдың температурасын 4 есе арттырғанда оның орташа квадраттық

жылдамдығы қалай өзгереді?

Идеал газдың орташа квадраттық жылдамдығы 2 есе артса, газдың абсолют температурасы қалай өзгереді?

Идеал газ молекулаларының жылдамдық бойынша Максвелл таралу функциясының нақты түрі мына шамаларға тәуелді: 1.Газ табиғатына (молекула массасына); 2.Газ температурасына; 3.Газ көлеміне; 4.Газға әсер ететін күш өрістеріне:

Идеал газ молекулаларының жылдамдық бойынша Максвеллдің таралу функциясындағы қисық астындағы толық аудан мына шамаларға тәуелді:

1 Газдағы молекулалар санына, 2 Газ температурасына, 3 Газ табиғатына, 4 Тұрақты болып қалады.

Идеал жылу машинасы әрбір килоджоуль жылуды қыздырғыштан алып
300 Дж жұмыс істейді. Егер суытқыштың температурасы 280К болса, онда жылу машинасының ПӘК-і мен қыздырғыштың температурасы қандай?

Изотермдік процесс үшін термодинамиканың I -бастамасының теңдеуі:

Изохоралық процесс кезінде азотқа 70 Дж жылу берілді. Азоттың ішкі энергиясын арттыруға қанша жылу жұмсалады?

Изотермдік процесте идеал газға 5000 Дж жылу берілген. Газдың атқарған жұмысы қандай?

Изотермдік процесс үшін жұмыстың формуласын көрсет.

Инерция моменті I=63,6 кг×м 2 цилиндр рад/с тұрақты бұрыштық жылдамдықпен айналады. Цилиндр t=20 c–та тоқтауы үшін оған әсер ететін M тежеуші күш моментін табыңыз.

E) дене массасының оның жылдамдығына көбейтіндісі

ККК

Кісі 10 м қашықтықты 10 с уақытта жүріп өткен. Оның бірінші 6 м жолды 2 с уақытта жүріп, одан соң 3 с дем алған. Кісінің орташа жылдамдығын табыңыз.

Келтірілген анықтамалардың қайсысы дұрыс емес:

В) Дене бір күйден екінші күйге өткенде істелген жұмысы жолға тәуелді болатын күшті консервативтік күш деп атаймыз

Келтірілген формулалардың қайсысы мынадай анықтамаға сәйкес келеді: импульс моменті – дененің инерция моменті мен бұрыштық жылдамдығының көбейтіндісіне тең.

Кран жүкті бірқалыпты қозғалыспен көтерген. Кран двигателінің қуаты 7 кВт. Егер кранның п.ә.к.-і 60% болса, жүк көтеру кезіндегі пайдалы қуат неге тең?

Көлемі 0,5 м 3 судағы тасқа әсер етуші Архимед күшін табыңыз. Судың тығыздығы 1000кг/м 3 , g=10 м/с 2 .

Келесі өрнектердің қайсысы мынадай анықтамаға сәйкес келеді: кез-келген құбырдың көлденең қимасы арқылы бірдей уақыт аралығында ағып өткен сұйық массалары тең – бұл теңдеуді ағыстың “үздіксіздік теңдеуі” деп атайды.

Көрсетілген Re=υRr/h теңдеуінен Рейнольдс тұрақтысын таңдаңыз.

Көлемі V=10 -4 м3 шардың ішіндегі газдың массасы 0,3 кг. Газдың тығыздығын табыңыз.

Косинустық гармониялық тербелістің амплитудасы 50 мм, периоды 4с және бастапқы фазасы p/4. Жауаптардан бұл тербелістің теңдеуін табыңыз.

Көрсетілген суреттен массасы тұрақты идеал газдың көлемі 1-ші күйден 2-ші күйге көшкенде қалай өзгерді?

А) көлемі ұлғаяды және қысымы артады

Көрсетілген теңдеулер арасынан изотермалық процестің теңдеуін көрсетіңіз.

Көлемі V, қысымы Р және температурасы Т газ молекулаларының N санын есептеуге қай өрнекті қолданасыз? (k – Больцман тұрақтысы, NA – Авогадро саны, R – универсал газ тұрақтысы)

Концентрациясы өзгеріссіз қалатын идеал газдың орташа квадраттық жылдамдығын 3 есе өсірген кезде, оның қысымы қалай өзгереді?

Карно циклінің қай бөлігі адиабаталық процеске сәйкес келеді?

Конденсацияланған дененің температурасы 0 К шамасында болса, оның энтропиясы неге тең болады?

Көрсетілген өрнектердің қайсысы беттік керілу күшінің өрнегі болады?

Күннен Жерге дейін энергия қандай процесс бойынша тасымалданады?

Капилляр түтіктен сұйықтың көтерілу биіктігінің формуласынан h= беттік керілу коэффициентінің белгіленуін көрсетіңіз.

Көрсетілген теңдеулер арасынан айналмалы қозғалыс динамикасының негізгі теңдеуін анықтаңыз.

Келтірілген өрнектердің қайсысы Гук заңын көрсетеді?

Күш моменті дегеніміз не?

В) күштің күш иінінің көбейтіндісіне тең шама

Күш, массасы 20 кг денеге әсер етіп, 0,05 Дж жұмыс орындаған. Дененің бастапқы кинетикалық энергиясы нольге тең болса, оның соңғы кинетикалық энергиясы қанша болады?

Келтірілген өрнектердің қайсысы айналатын дененің кинетикалық энергиясын көрсетеді?

Келтірілген өрнектердің қайсысы Бернулли теңдеуі деп аталады?

Келтірілген өрнектердің қайсысы серіппе энергиясының ұзындығына тәуелділігін көрсетеді? Деформацияланбаған серіппенің энергиясы нольге тең деп алыңыз.

Көлденең қимасы айнымалы горизонтал түтікпен су ағады. Түтіктің қима бетінің ең үлкен жеріндегі судың жылдамдығы 20 м/с болды. Түтіктің диаметрі 1,5 есе кіші болатын қима беттегі су ағынының жылдамдығын анықтаңыз.

Көрсетілген теңдеулер арасынан гармониялық тербелістің дифференциалдық түрдегі теңдеуін көрсетіңіз.

Көлемін 2 есе арттырып, ал абсолют температурасын 2 есе кеміткен кезде, идеал газдың қысымы қалай өзгереді?

Келтірілген қозғалыс теңдеулерінің қайсысы бірқалыпты үдемелі қозғалысты көрсетеді?

Көрсетілген формулалардың қайсысы Гук заңының математикалық өрнегін көрсетеді?

Келтірілген формулалардың қайсысы Штейнер теоремасын өрнектейді?

Келтірілген теңдіктердің қайсысы ағыстың үздіксіздік теңдеуін сипаттайды?

Карно циклы кезінде ²жұмыс денесі² қыздырғыштан 300 кДж жылу мөлшерін алады. Қыздырғыштың температурасы 450 К, ал суытқыштың температурасы 270 К. Бір циклда істелетін пайдалы жұмысты табыңыз.

Көлемі 6 м 3 -ке изотермалық түрде кеміген және қысымы 300 кПа-ға артқан кездегі идеал газдың ішкі энергиясының өзгерісі неге тең? Е) 0 кДж

Карно циклі қандай процестерден тұрады?

С) екі изотерма мен екі адиабата

Келтірілген жылудың өрнегін көрсетіңіз.

Кризистік температурадан үлкен температура кезінде зат қандай күйде болады?

С) тек газ күйінде

Карно циклінің ПӘК-і дегеніміз не?

B) бір циклде атқарылған жұмыстың алынған жылу мөлшеріне қатынасы

Көлемі 22,4 л ыдыста қалыпты қысымда газ бар. Ыдыста шамамен газдың қанша молекуласы бар? (Авогадро саны NA=6×10 23 моль -1 ).

Конденсатор астарларының арасын e=7-ге тең болатын диэлектрикпен толтырғанда, жазық конденсатордың сыйымдылығы қалай өзгередi?

Конденсатор астарларының арасындағы потенциалдардың айырымын 2 есеге өсiргенде, конденсатордың электр сыйымдылығы қалай өзгередi?

Кез келген бет арқылы өтетін электр ығысу векторының ағыны қай формуламен анықталады?

Кез келген тұйық бет арқылы өтетін электрлік ығысу векторының ағыны неге тең?

В) беттi қамтитын зарядтардың алгебралық қосындысына

Кернеулiгi 4 кВ/м бiртекті электрстатикалық өрiсте мөлшері 7 мкКл зарядты күш сызықтарына перпендикуляр 0,005 м қашықтыққа орын ауыстырғанда атқарылатын жұмыс қанша болады?

Конденсатор астарларындағы заряд қалай өзгередi? Егер ол, зарядталмаған конденсатормен тiзбектей жалғанған болса?

Кедергiлерi 27 Ом және 54 Ом өткiзгiштер параллель жалғанған. Осы өткiзгiштердiң ұштарындағы кернеулер қандай болады?

Дата добавления: 2020-12-04 ; просмотров: 2381 ; ЗАКАЗАТЬ НАПИСАНИЕ РАБОТЫ

2. Кәсіпорынның ішкі ортасына кіретін негізгі элементтер

Название 2. Кәсіпорынның ішкі ортасына кіретін негізгі элементтер
страница 7/10
Дата конвертации 14.02.2020
Размер 1.02 Mb.
Тип Документы
источник http://edu.semgu.kz/ebook/umkd/93e61d11-3095-11e3-8846-f6d299da70eeЛекции по ЭП.doc

Рентабельділік көрсеткіштері

Бұл көрсеткіштер өндіріс нәтижелігін (табыстылығын) немесе осы не басқа өнім түрін өңдіру нәтижелігін сипаттайды. Рентабельділік түрлері:

  1. Өндіріс рентабельділігі:

АҚ – айналым қаржының орташа қалдық құны.

3. Шаруашылық қызмет нәтижелерін сипаттайтын көрсеткіштер, оларды талдау әдістемелері

Барлық көрсеткіштер келесі түрде бөлінеді

1. Фирманың экономикалық потенциалын сипаттайтын көрсеткіштер. Олар фирманың масштабтарын, ұлттық және халықаралық деңгейдегі орнын көрсету үшін қажет.

Активтер, фирманың иелегінде болатын, өткен мерзімдерде алынған және фирманың болашақ түсімдерін қамтамасыз ететін құралдардың, қаржының құрамын және орналасуын сипаттайды.

Негізгі капитал, фирманың өндірістік қуаттарын сипаттайды (ғимараттар, құрлыстар, жабдықтар).

Шығарылған өнімнің көлемі мен құны – жалпы фирма және жеке өнім түрлері бойынша анықталады. Оны есептеу арқылы фирманың ұлттық және халықаралық нарықтағы үлесін және орнын, өндіріс құрылымын анықтауға болады.

Фирманың өндіріс және өткізу кәсіпорындарының саны және орналасуы – өз елінде және шетелдегі мөлшері анықталады.

Фирма инфрақұрылымы:

  • өз транспорты, қоймалары, техникалық қызмет көрсету орталықтары;
  • өзіндік шикізат базалары және энергия көздері.

Фирманың тура күрделі шығындарының мөлшері мен орналыстырылуы – өз еліндегі және шетелдегі кәсіпорындарға.

Фирманың ғылыми-зерттеу потенциалы:

  • ғылыми-зерттеу жұмыстарына кеткен шығындар мөлшері;
  • зерттеу орталықтар мен лабораториялардың саны, орналасуы;
  • онда жұмыс істейтін зерттеушілер саны;
  • ғылыми жұмыстардың негізгі және артықшылығы бар бағыттары;
  • фирмада бар патенттер саны және олардың қолданылуы.

2. Фирманың жалпы шаруашылық қызмет нәтижелерін сипаттайтын көрсеткіштер (есепті көрсеткіштер)

Жалпы шығындар көрсеткіштері (General expenses) жыл басында жаңа нарыққа ену үшін (enter new markets):

  • маркетингілік қызметке (Marketing);
  • зерттеулерге және дамытуға (Research and development);
  • үстеме шығындар (Overhead);
  • әкімшілік шығындар (Department overhead);
  • рентаны төлеу (Rental costs);
  • өнімді жетілдіру шығындары (Product changeover);
  • өнімді жіберуге кеткен шығындар (Factory fees).

Түсімдерді сипаттайтын көрсеткіштер: таза пайда; амортизациялық төлемдер; активтерді сатудан түскен ақша; субсидиялар, дотациялар; ұзақмерзімдік қарызды өсіру; акциялар эмиссиясы; қысқа мерзімдік борышты өсіру.

Қаржыны жұмсау көрсеткіштері: дивиденд төлеу; ұйымдастырушылық шығын; акциялар эмиссиясын жасау шығыны; күрделі шығындар; басқа айналымнан тыс активтерге салымдар; ұзақмерзімдік борышты қайтару; тез өткізілетін бағалы қағаздарды сатып алу; банктегі шоттағы ақшаны өсіру.

3. Фирманың қызмет ету нәтижелігін сипаттайтын көрсетікштер

Пайда. Өндіріс нәтижелігін анықтау үшін қажет көрсеткіштерді алған пайдамен салыстырады. Олар абсолютты және салыстырмалы болып бөлінеді.

Абсолютті көрсеткіштер:

  • жалпы пайда салықтарды төлеуге дейін анықталады;
  • таза пайда салықтарды, пайыздарды төлегеннен кейін кәсіпорында қалатын пайда;

Салыстырмалы көрсеткіштер:

  • пайданың сату көлеміне қатынасы (Profit margin);
  • пайданың активтерге қатынасы (Profit to total assets);
  • пайданың нақты негізгі капиталға қатынасы (Profit to fixed assets);
  • пайданың өзіндік капиталға қатынасы (Profit to net worth);
  • пайданың өзіндік және ұзақмерзімді несиелі капиталға қатынасы (Profit to capital employed) ұзақ мерзімде жалпы инвестерлінген капиталдың тиімділігін сипаттайды.

Өткізілген өнім құны немесе сатулар көрсеткішін де басқа көрсеткіштермен салыстырады:

  • сатулардың жалпы құнының активтерге қатынасы (Sales to total assets);
  • сатулардың жалпы құнының нақты негізгі капиталға қатынасы (Sales to fixed assets);
  • айналым капиталына қатынасы (Sales to current assets);
  • материалдық-өндірістік қорлар құнына қатынасы (Sales to inventory).

Өндіріс шығындары көрсеткіші -өте маңызды көрсеткіштің бірі.

Жалпы шығындардың сатулар құнына қатынасы. ТӨ 1 теңгесіне шаққандағы шығындар.

Негізгі капиталдың айналымдылығы және капиталмен қарулану деңгейі:

  • негізгі капитал айналымдылығы сатулар көлемін жұмыс істейтіндерге қатынасы;
  • капиталмен қарулану деңгейі – негізгі капиталдың баланстық құнын жұмыс істейтіндерге қатынасы (Fixed assets to number of employees).

4. Фирманың қаржылық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер

Фирманың қаржыландыру көздеріне тәуелділігі және төлем қабілеттілігі анықталады.

Өзіндік капитал құрылымы: акционерлік капитал; эмиссияланған табыс; капиталға айналдырылған пайда.

Өзіндік капиталдың активтердің баланстық құнына қатынасы (Stockholder’s equity to total assets) фирманың сыртқы қаржы көздеріне тәуелділігін сипаттайды. Бұл шама 50% артық болу керек.

Борыштың жалпы сомасының өзіндік капиталға қатынасы (Total debt to stockholder’s equity) сыртқы және өзіндік қаржы көздерінің қатынасы. Борыш өзіндік капиталдан жоғары болмау керек. Талдау үшін борыштың құрылымы (қысқа мерзімді борыштың үлесі) және салықтарды, еңбек ақыны, басқа төлемдерді жасау бойынша борыш көлемі анықталады:

Өзіндік капиталдың нақты негізгі капиталға қатынасы инвестірленген капиталдың қай бөлігі өзіндік капиталдан жасалғанын сипаттайды.

Ұзақмерзімді борыштың өзіндік капиталға қатынасы фирманың қызметі қанша мөлшерде ұзақмерзімді несиелер арқылы қаржыландырылатынын сипаттайды

Ақшаның түсімдері (кассалық және банкідегі ақша) (Cash flow) өнім үшін төлемдердің жасалуына тәуелді болады және дебиторлық борышты қайтаруға негізделген.

Түскен ақшаның ағымдағы жылда жасалынған күрделі шығындарға қатынасы (Cash flow to capital expenditures) инвестициялардың қай бөлігі ағымдағы ақша арқылы жасалынатынын көрсетеді. Оны өзін-өзі қаржыландыру коэффициенті деп атайды.

Айналым активтерінің қысқа мерзімдік борышқа қатынасы (Current assets to current liabilities) Ол 1-ден кем болмау керек..

Ақшаның және тез сатылатын бағалы қағаздар құнының ағымдағы айналым активтеріне қатынасы (Cash and marketable securities to current assets) Оны ликвидтілік коэффициенті деп атайды.

Ликвидті қаржының қысқа мерзімдік борышқа қатынасы. Ол төлем қабілеттілігін сипаттайды.

Айналым активтерінің жалпы несиелі капиталға қатынасы (Current assets to total debt).

Талдау жасалғанда көрсеткіштер кестелерге енгізіледі, бірнеше мерзімге. Талдау мақсаты – ағымдағы өзгерістерді анықтау және кемшіліктерді табу,нәтижесінде басқарушылық шешім құралады.

Тақырып 7. Кәсіпорын өніміне баға жасау (2 сағат)

Дәріс жоспары:

  1. Баға жасау қағидалары
  2. Баға жасау әдістері
  3. Баға және баға жасау саясатының механизмы

Практикалық сабақ (1 сағат)

Сабақта студенттер практикалық сабаққа арналған есептер жинағы бойынша баға жасау әдісін таңдауға арналған есеп шығарады.

Есептер жинағы бойынша 2 есеп шығару.

1. Дәрістер

        1. Шмален Г. Основы и проблемы экономики предприятия/ под ред. А.Г. Поршнева, М.: «Финансы и статистика», 1996 г., 268-284 б
        2. Сергеев И.В. Экономика предприятия. М.: «Финансы и статистика», 2000 г., 267-284 б.

4. «Баға жасау» курсы бойынша практикалық сабаққа арналған есептер жинағы /Оқу-

тәжірибелік құрал/ Алибаева М.М., Қалдыбаев М.М.: 2005, 17-19 б.

5. Ценообразование/учебно-практическое пособие/П.Н. Шуляк. М.: 2000.

6. Баға және оның жасалуы/ Жабайхан Кайкен/ Оқулық құрал. Семей.:2002.

Студенттің өздік жұмысына арналған бақылау тапсырмалар

«Баға және оның жасалуы» оқу құралында берілген тақырыпқа байланысты өздік жұмысқа арналған есептер (1-4 вариант).

1. Баға жасау қағидалары

Баға – күрделі экономикалық категория. Баға негізінде тауарлар өндірісі. өткізілуі, олардың құнын анықтау мәселесі, ұлттық жалпы өнімді шығару, тарату және қолдану және т.с.с. сұрақтар шешіледі.

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:

Бағаның екі негізгі теориясы бар. Бірінші теория бойынша тауар бағасы оның құнын (ұсыныс) айқындайды (бағаның шығынды теориясы). Негізін қалаушылар Вильям Петти, Адам Смит, Давид Рикардо. Олардың ойларынша тауар құны оны өңдіруге кеткен еңбек мөлшерімен анықталады. Бұл теорияның әрі қарай дамытқан К.Маркс болатын (абстрактты еңбек), оның ойынша тауардың құны және бағасы болады. Құн – қоғамға пайдалы еңбек шығындары (орташа). Әртүрлі тауарлар құндарының ара-қатысы оларға кеткен абстрактты еңбек мөлшерлерінің ара-қатысы болып табылады. Ал тауар бағасы осы тауар құнының ақшалай көрінісі болып табылады. Ол әртүрлі кездейсоқ нарықтық факторларға байланысты өзгеруі мүмкін.

Басқа теория бойынша тауар бағасы деп өндірістік қорларды ең тиімді пайдалану жағдайында болған ақшалай шығындар мөлшерін айтады. Яғни, бұл жағдайда тауар бағасы өңдірушінің шығындарын сипаттамай, сатып алушының осы тауардың пайдалылығын бағалау деңгейіне (сұраныс) тәуелді болады. Мұнда баға тауар құнынан «босатылады» және оның қажеті жоқ.

Баға жасау қағидалары: 1.Ішкі факторларға бағдарлану (шығындарға):

а)баға шығындарды қайтарып, кәсіпорын дамуына қажет пайда әкелуге тиіс;

б) баға өндіріс факторларын қолдану тиімділігімен анықталады.

2. Сыртқы факторларға бағдарлану (сұраныс, ұсыныс, тұтынушылық қасиеттер және т.б.:

3. Аралас (ішкі факторлар ұсынысты, сыртқы факторлар сұранысты сипаттайды).

Баға функциясы деп оның ішкі құрамының (қасиеттерінің) сыртынан көрінісін айтады. Бағаның 5 функциясын атауға болады:

а) есебке алу функциясы

б) Ынталандырушы функция.

В) Бөлу функциясы.

Г) Сұраныс пен ұсынысты теңестіру функциясы.

Д) Өндірісті тиімді орналастыру белгісі ретінде болуға бағытталған бағаның функциясы..

Бірқатар экономикалық белгілерге қарай бағалардың бірнеше жіктеулері бар:

А) Бағаны қою объектісіне қарай материалдық өнімге және қызметтерге қойылатын бағалар болады. Материалдық өнімдерге қойылатын бағалар түрлері:

А.1. Өнеркәсіп өніміне көтерме бағалар. Көтерме бағалардың екі түрі бар: кәсіпорынның көтерме бағасы (сату бағасы) және өнеркәсіптің сату бағасы.

А.2. Құрылыс тауарларының бағалары – үш түрі бар: 1. сметалық (құрылыс салу) құн; 2. прейскурантты баға; 3. келісімдік баға.

А.3. Сатып алу бағалары – ауылшаруашылық өнімді сату бағалары.

А.4. Бөлшек сауда бағалары – соңғы тұтынушыларға арналған бағалар.

Б. Қызметтерге қойылатын бағаларды тарифтер деп атайды. Олар транспортты, коммуналды, тұрмысты болып бөлінеді.

В. Қызмет ету өрісіне қарай – әлемдік, біріңғай мемлекеттік (немесе белбеулі) және аймақтық (зональды, жергілікті) бағалар болады.

Г. Тұтынушы жүктерді жеткізу бойынша транспорттық шығындарды төлеу тәртібіне қарай – өнімді шығару орнындағы баға (тауар шығару жерінде тұтынушыға сатылады); тасымалдау шығындарымен қоса біріңғай баға (тұтынушының бәріне де мекен-жайына тәуелсіз біріңғай бағалар, мұнда транспорттық шығындар орташа етіп алынады); зональды бағалар (берілген зонада тұратын тұтынышыларға біріңғай бағалар қолданылады); базистік нүкте негізінде анықталатын бағалар (фирма әртүрлі географиялық нүктелерде бір тауарға базистік баға тағайындайды, сонда іс жүзіндегі бағаны анықтау үшін ең жақын нүктедегі базистік бағаға тұтынушыға жеткізу шығындарын қосады).

Д. Бағаны орнату тәртібіне қарай еркін және реттелетін және тіркелген бағалар болады.

Е. Тауардың жаңа болу дәрежесіне қарай жаңа тауарлар бағалары және нарықта ұзақ сатылатын тауар бағалары болады.

Е.1. Жаңа тауарға «қаймақты алу» бағасы, «нарыққа ену» бағасы, «психологиялық» баға, «лидердің артынан еру» бағасы, өндіріс шығындарын өтеу» бағасы, «беделді» баға қолданылады

Е.2. Ұзақ мерзім сатылатын тауар бағасы – ауыспалы (скользящая) немесе түсіп бара жатқан бағалар (сұраныс пен ұсыныс ара-қатысына тәуелділік), ұзақмерзімді баға (жаппай алынатын тауар үшін), нарықтың тұтынушылық сегментіне арналған бағалар (әртүрлі сегменттерге әртүрлі баға қолдану), икемді бағалар (сатушы өзі тез арада өзгерте алатын бағалар), артықшылығы бар бағалар (үлесі 70-80 % болатын компаниялар бағаларын түсіре алады), енді шығарылмайтын өнімдерге бағалар (берілген тауарларда мұқтаж тұтынушыларға арналған), кәсіпорындардың көбінен төмен болатын бағалар (басқа тауарды толықтыратын тауарлар үшін қолданады), келісімдік бағалар (сатып алушыға қосымша жеңілдіктер немесе шегерімдер жасалынады) қолданылады.

Ж) Сыртқы тауар айналымын қамтамасыз етуге қарай экспортты және импортты бағалар болады. Бұл бағалар әлемдік бағалар деңгейіне тәуелді болады.

Бұл жерде тауарды тасымалдау шығындарын өтеуге байланысты (франкировкаға) әртүрлі бағалар қолданылады:

Франко- жеткізу станциясы – тауар бағасына оны вагоннан шығаруға дейін болған транспорттық шығындар кіреді

Франко-жіберу станциясы – тауар бағасына жіберу станциясына дейін болған транспорттық шығындар кіреді, кейінгі шығындар бағадан тыс төленеді.

Франко – қай жерге дейін транспорттық шығындар төленетінін көрсетеді.

З) Есебке алу және статистикада қолданылатын бағалар (тіркеу, талдау, индекстерді есептеу үшін қажет): бағалар индексы, ағымдағы, орташа бағалар, салыстырылатын және өзгеріссіз бағалар жатады.

И) Ғылыми-зерттеу ұйымдарында, сондай-ақ, жобалық, лимитті және шамалы (болжамды) бағалар қолданылады.

2. Баға жасау әдістері.

Жалпы алғанда шығынды және нарықтық әдіс болады. Фирма келесі бағалар түрлерін және оларды жасау әдістерін қолданады:

1) жаңа тауарға бағаны белгілеу: ол өз кезегінде патентпен қорғалған нарық үшін шын мәнінде жаңа болатын тауар үшін бағаны анықтау, нарықта бар тауарларға ұқсас болатын тауар-имитаторға бағаны анықтау. Тауар-имитатор бойынша фирма оның нарықтағы орнын дұрыс анықтау қажет. Ол үшін баға және сапа көрсеткіштерінің ара-қатыстары қарастырылады.

Сапа\Баға Жоғары Орташа Төмен
Жоғары Сыйлықты қосылымдар стратегиясы Нарыққа терең ену стратегиясы Құндылық мәнін жоғарлату стратегиясы
Орташа Артық қойылған баға стратегиясы Орташа деңгейлі баға стратегиясы Жақсы сапа стратегиясы
Төмен Ұрлау стратегиясы Көркемділігі өтірік стратегиясы Құндылық мәнін төмендету стратегиясы

2) Тауар номенклатурасы шеңберінде баға жасау. Мұнда фирма өзі шығаратын тауар номенклатурасы бойынша бағалар жүйесін құрып максимальды пайда алуға тырысады. 4 типтік жағдай болуы мүмкін:

а) тауар ассортименті шеңберінде бағаны жасау. Әртүрлі тауарларға әртүрлі деңгейлі бағалар орнатылады (барлық факторлар, әсіресе шығындар деңгейі, бәсекелестер бағалары, тұтынушылардың көзқарасы, есебке алыну керек)

б) толықтырғыш тауарларға баға орнату. Негізгі тауарға фирмалар кейде қосымша толықтырғыш тауарлар ұсынады. Негізгі мәселе: стандартты тізімге және қосымша, толықтырғыш тізімге нені қосу қажет деген сұрақты шешу.

в) Міндетті қосылымдарға бағаларды орнату. Бұл қосылымдар негізгі тауармен қоса қолданылу қажет. Кейде оларға фирмалар асыра бағаларды қояды.

г) Өндірістің қосалқы өнімдеріне бағаны орнату. Оларды өткізу нәтижесінде негізгі тауардың бағасы кемиді.

3) Бағаларды географиялық қағидаға байланысты орнату. 5 түрлі вариант болады:

а) тауар шығару орнында бағаны анықтау

б) транспорттау шығындарын қосып біріңғай бағаны анықтау

в) зональды бағалар анықтау

г) базистік нүктеге қарай баға орнату

д) фирма транспорттау шығындарын өзі төлеп баға орнатады.

4) Шегерімдері немесе келісулері (зачеты) бар бағаларды орнату.

5) Өткізуді ынталандыруға арналған бағаларды орнату.

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:
Ақшаны қайда салу керек?
Пікір үстеу

;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!: